... μπαμπαδες και κορες...

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΜΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΜΠΑΜΠΑΔΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΣΥΜΠΑΘΩ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΩ ΠΟΛΥ ΕΥΤΥΧΕΙΣ, ΔΙΟΤΙ ΑΛΛΟ ΠΡΑΓΜΑ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΙ ΑΛΛΟ ΤΑ ΑΓΟΡΙΑ. ΒΕΒΑΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΧΑΡΗ ΤΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΝΟΜΙΖΩ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΜΜΑΤΑΚΙ ΠΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΛΙΓΟ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΧΑΡΗ ΑΠΟ ΤΑ ΑΓΟΡΙΑ. ΓΙΑ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΚΟΡΙΤΣΟΜΠΑΜΠΑΔΕΣ, ΛΟΙΠΟΝ, ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ, ΓΙΑΤΙ ΜΕ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΝ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΑΠΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΕΧΡΙ ΑΓΩΝΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ (ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑΚΙΑ ΕΧΟΥΝ ΟΛΑ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙΑ), ΚΡΥΦΤΟ, ΚΥΝΗΓΗΤΟ, ΜΠΑΣΚΕΤΑΚΙ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕ ΚΟΡΙΤΣΙΣΤΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ, ΚΑΘΩΣ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙΑ ΣΤΡΩΝΟΥΝ ΤΑ ΤΡΑΠΕΖΑΚΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΜΑΓΕΙΡΕΥΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΑΜΠΑΚΟΥΛΗΔΕΣ ΤΟΥΣ. ΣΕ ΑΥΤΗ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ, ΣΠΑΝΙΑ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΘΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ (ΔΙΟΤΙ ΤΟ ΨΕΥΤΙΚΑ ΜΑΓΕΙΡΕΜΕΝΟ ΚΕΙΚ ΔΕΝ ΠΑΧΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΡΩΕΙ ΟΛΟ ΤΟ ΒΡΑΔΥ, ΧΩΡΙΣ ΑΓΧΟΣ ΓΙΑ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ κλπ κλπ), ΑΝΤΙΘΕΤΩΣ ΘΑ ΠΡΟΣΦΕΡΘΕΙ ΝΑ ΜΠΑΝΙΑΡΙΣΕΙ ΤΗΝ ΚΟΡΗ, ΝΑ ΤΗΣ ΧΤΕΝΙΣΕΙ ΤΑ ΜΑΛΛΑΚΙΑ, ΚΑΙ ΝΑ ΤΗΣ ΠΕΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ, ΟΠΟΤΕ ΑΥΤΗ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΙΝΑΙ Ο,ΤΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΜΑ, ΑΦΟΥ ΜΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΧΕΙ ΧΡΟΝΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ, ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΜΙΛΑΕΙ ΑΚΑΤΑΛΑΒΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΤΗΣ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ...ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΕ ΑΠΟΔΕΚΤΗ ΤΟΝ ΜΠΑΜΠΑ, ΚΑΙ Η ΟΠΟΙΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΠΑΜΠΑ ΚΑΜΠΤΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΟΡΙΤΣΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΚΑΛΙΤΣΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΙΛΑΚΙΑ. ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΛΕΩ, ΟΤΙ ΑΛΛΗ ΧΑΡΗ ΕΧΟΥΝ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ, ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΧΑΡΙΤΩΜΕΝΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΠΑΡΕΞΗΓΙΟΜΑΣΤΕ.
ΕΣΕΙΣ ΠΑΝΤΩΣ ΕΙΤΕ ΕΧΕΤΕ. ΑΓΟΡΑΚΙ ΕΙΤΕ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΑΓΕΡΩΧΗ ΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΚΡΑΤΗΣΕ ΚΙ Ο ΜΕΤΑΞΑΣ ΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟ ΒΡΟΝΤΕΡΟ ΟΧΙ ΣΤΟΥΣ ΙΤΑΛΟΥΣ, ΕΝΤΑΞΕΙ ΕΣΕΙΣ ΘΑ ΤΟ ΠΕΙΤΕ ΜΕΑΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΕΛΛΗΝΑ ΑΠΟΔΕΚΤΗ, ΑΛΛΑ ΤΟ ΑΓΕΡΩΧΟ ΥΦΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ .....

ΣΩΣΤΟΙ ΜΠΑΜΠΑΔΕΣ ... ΣΥΝΕΧΕΙΑ

... και συνεχιζουμε με διαφορα παραδειγματα...

ΤΙ ΚΑΝΕΤΕ ΕΠΙ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙ ΑΝ ΜΠΑΜΠΑΣ ΚΑΙ ΓΙΟΣ ΠΑΙΖΟΥΝ ΜΠΑΛΑ, ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΠΑΕΙ ΟΚΤΩΜΙΣΙ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΚΑΙ Ο ΠΙΤΣΙΡΙΚΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΠΑΝΙΟ, ΝΑ ΦΑΕΙ, ΝΑ ΠΙΕΙ ΤΟ ΓΑΛΑ ΤΟΥ, ΚΑΙ ΝΑ ΠΕΣΕΙ ΣΤΟ ΚΡΕΒΑΤΙ ΓΙΑΤΙ ΠΑΝΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΑΖΕΙ Η ΜΑΜΑ ΕΝΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙ, ΑΠΟ ΤΑ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ (Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΣΑΣ ΠΟΛΥΓΕΜΙΖΕ ΤΟ ΜΑΤΙ ΟΤΑΝ ΤΗΝ ΠΗΡΑΤΕ, ΑΛΛΑ ΤΩΡΑ ΕΧΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΙΒΛΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ), ΑΛΛΑ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΙΤΣΙΡΙΚΑΣ (ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΝΤΡΑΣ ΣΑΣ) ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΡΑ ΛΕΓΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΝΩΡΙΣ ΑΚΟΜΑ; ΠΩΣ ΠΡΟΣΠΕΡΝΑΤΕ ΜΙΑ ΤΕΤΟΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟ ΣΙΓΟΥΡΟ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΚΑΙ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΘΑ ΠΑΡΕΙ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ, ΓΙΑΤΙ ΠΟΙΟΣ ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΠΑΙΖΕΙ 24 ΤΟ ΕΙΚΟΣΙΤΕΤΡΑΩΡΟ; ΑΡΧΙΚΑ, ΚΑΝΕΤΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΑΚΟΥΣΑΤΕ ΚΑΜΙΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ. ΠΟΙΟΣ ΜΙΛΗΣΕ;;; ΑΝΤΙΘΕΤΩΣ ΣΑΝ ΝΑ ΣΑΣ ΦΑΝΗΚΕ ΟΤΙ ΑΚΟΥΣΑΤΕ ΤΗ ΜΠΑΛΑ ΝΑ ΠΑΡΑΠΟΝΙΕΤΑΙ ΟΤΙ ΚΟΥΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΙ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΞΕΚΟΥΡΑΣΤΕΙ ΚΑΙ ΛΕΓΟΝΤΑΣ ΑΥΤΑ ΠΑΙΡΝΕΤΕ ΤΗ ΜΠΑΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΠΑΝΙΑΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΝΕΡΟΧΥΤΗ ΤΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ, ΚΑΙ ΑΦΟΥ ΤΗΝ ΣΚΟΥΠΙΣΕΤΕ ΤΗΝ ΒΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ, ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΤΟΠΟΘΕΤΕΙΤΕ ΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. ΕΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, ΠΑΙΡΝΕΤΕ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΑΛΛΑΞΙΑ ΕΣΩΡΟΥΧΑ ΚΑΙ ΠΥΤΖΑΜΑΚΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΛΑΡΟΝΤΑΣ ΟΛΗ ΤΗΝ ΩΡΑ ΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ, ΑΣΧΕΤΑ ΜΕΝ ΠΑΙΔΙΚΑ ΔΕ, ΘΕΜΑΤΑ, ΠΡΟΧΩΡΕΙΤΕ ΜΕ ΣΤΑΘΕΡΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΠΑΝΙΟ, ΡΙΧΝΕΤΕ ΜΕΣΑ Ο,ΤΙ ΣΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΠΑΠΑΚΙ, ΚΑΡΑΒΑΚΙ, ΨΑΡΑΚΙ ΚΑΙ Ο,ΤΙ ΑΛΛΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ, ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ, ΟΜΩΣ, ΜΕ ΤΑΧΥΔΑΚΤΥΛΟΥΡΓΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ, ΕΧΕΤΕ ΒΓΑΛΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΡΟΥΧΑΛΑΚΙΑ ΤΟΥ ΜΠΟΜΠΙΡΑ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΤΣΑΛΑΒΟΥΤΑ ΟΛΟΣ ΧΑΡΑ ΣΤΗΝ ΜΠΑΝΙΕΡΑ. ΕΚΕΙ ΜΕ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΜΠΙΡΙ ΜΠΙΡΙ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΣΤΥΛ ΠΟΣΟ ΚΑΛΟ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΜΠΑΝΙΟ, ΓΙΑΤΙ ΜΑΣ ΞΕΚΟΥΡΑΖΕΙ, ΚΙ ΟΤΙ ΑΥΡΙΟ ΕΧΟΥΜΕ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΘΑ ΞΑΝΑΔΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΜΕ ΤΑ "ΩΛΑΙΑ ΚΙΤΛΙΝΑ ΜΑΚΛΙΑ ΜΑΛΛΙΑ" ΣΚΟΥΠΙΖΕΤ ΤΟΝ ΜΠΟΜΠΙΡΑ, ΤΟΝ ΤΑΙΖΕΤΕ, ΠΙΝΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΓΑΛΑ ΤΟΥ, ΚΑΙ ΠΗΓΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΣΤΟ ΚΡΕΒΒΑΤΙ ΤΟΥ, ΤΟΥ ΛΕΤΕ ΝΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙ ΤΟ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙ, ΔΙΟΤΙ ΕΤΣΙ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΑΝΔΡΕΣ (ΔΕΝ ΞΕΧΝΑΜΕ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΟΜΑΣΤΕ ΣΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ) ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΕΤΕ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΠΙΤΣΙΡΙΚΑΣ ΕΧΕΙ ΚΟΙΜΗΘΕΙ.
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΩΡΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΑ; ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΙΡΑ ΜΟΥ Ο,ΤΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΙΤΣΙΡΙΚΑΔΩΝ ΕΙΝΑΙ ΜΗ ΑΝΑΣΤΡΕΨΙΜΗ, Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΧΕΙ ΣΗΚΩΣΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΨΗΛΑ: ΑΦΗΣΤΕ ΤΟΝ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙ ΟΣΗ ΜΠΑΛΑ ΓΟΥΣΤΑΡΕΙ ΚΑΙ ΕΣΕΙΣ ΒΡΕΙΤΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΛΟ ΜΠΑΝΙΟ, ΕΝΑ ΚΑΛΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΧΑΛΑΡΩΣΗ ... ΠΟΥ ΘΑ ΠΑΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΘΑ ΚΟΥΡΑΣΤΕΙ ... ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΥ ΑΠΛΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑ ΜΙΚΡΟΣ ΠΙΤΣΙΡΙΚΑΣ. 

ΠΩΣ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥΣ ... ΜΠΑΜΠΑΔΕΣ

ΜΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΜΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΩΣΕΙ ΣΗΜΕΙΑ ΖΩΗΣ 'Η ΕΣΤΩ ΚΑΠΟΙΑΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ, ΣΗΜΕΡΑ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΩ ΣΕ ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΘΕΜΑ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΛΙΓΟ ΠΟΛΥ ΕΧΟΥΜΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΟΛΕΣ ΜΑΣ, ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΓΑΜΟΥ ΒΙΟΥ ΜΑΣ, ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΑΣ. ΤΙ ΕΝΝΟΩ; ΠΟΣΕΣ ΦΟΡΕΣ (ΚΑΙ ΜΗΝ ΠΕΙΤΕ ΨΕΜΜΑΤΑ) ΔΕΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΖΥΓΟ ΣΑΣ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ ΘΕΜΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ; ΕΞΗΓΟΥΜΑΙ: ΑΝΟΙΞΗ, Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΓΥΡΩ ΣΤΟΥΣ 17 ΜΕ 20 ΒΑΘΜΟΥΣ ΚΕΛΣΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΕΠΙΜΕΝΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΑ ΦΟΡΑΕΙ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΠΟΥΦΑΝ (ΤΟ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ) ΚΑΙ ΖΑΚΕΤΑ (ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΚΡΥΩΣΕΙ ΤΟ ΚΑΗΜΕΝΟ); ΑΝ ΔΕΝ ΤΟ ΕΧΕΤΕ ΖΗΣΕΙ ΕΙΣΤΕ ΤΥΧΕΡΕΣ 'Η ΑΚΟΜΑ ΑΡΓΕΙ ΝΑ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙ ΤΟ ΠΑΤΡΙΚΟ ΦΙΛΤΡΟ, ΟΠΟΤΕ ΜΗΝ ΑΝΗΣΥΧΕΙΤΕ ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΔΙΚΗ ΣΑΣ Η ΣΕΙΡΑ. ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΕ ΑΥΤΗ 'Η ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΠΑΡΟΜΟΙΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΤΟΣΟ ΕΣΕΙΣ ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ (ΟΣΟ ΜΙΚΡΟ ΚΙ ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ) ΑΠΛΑ ΘΕΩΡΕΙΤΕ ΤΕΛΕΙΩΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΝΑ ΕΛΑΦΡΥΝΕΤΕ ΛΙΓΑΚΙ ΤΟ ΝΤΥΣΙΜΟ ΣΑΣ; ΑΡΧΙΚΑ ΝΤΥΝΕΤΕ ΤΟ ΠΑΙΔΑΚΙ ΣΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΑΣ, ΑΝ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΤΑΞΙΔΕΥΣΕΙ ΣΤΟ ΒΟΡΕΙΟ ΠΟΛΟ ΤΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΦΟΡΕΣΕΙ ΚΑΙ ΜΠΟΥΦΑΝ ΚΑΙ ΖΑΚΕΤΑ, ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΚΑΙ ΤΗ ΧΑΡΗ ΣΤΟ ΜΠΑΜΠΑ ΣΑΣ, ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΞΕΚΙΝΑΤΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ STYLING ΣΤΟΝ ΜΠΑΜΠΑ, ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΠΑΝΤΑ ΤΟΝ Α' ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ, ΓΙΑΤΙ ΠΑΡΕΞΗΓΟΥΝΤΑΙ ΚΙΟΛΑΣ. ΜΕ ΑΛΛΑ ΛΟΓΙΑ: ΑΝ ΕΣΕΙΣ, ΔΗΛ. Η ΜΑΜΑ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΑΣ, ΖΕΣΤΑΙΝΕΣΤΕ, ΤΟΤΕ ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ ΖΕΣΤΑΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ. ΝΑΙ, ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΖΩΗ... ΕΝ ΟΛΙΓΟΙΣ, ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΧΡΗΣΙΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΜΑ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΕΙΝΑΙ ΟΤΑΝ ΑΠΕΥΘΥΝΕΣΤΕ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΓΙΑ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΘΕΜΑ ΜΙΛΑΤΕ ΠΑΝΤΑ ΜΑ ΠΑΝΤΑ ΣΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΦΕΡΝΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΜΑ ΠΑΝΤΑ ΜΑ ΠΑΝΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΜΕ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΕΣΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΠΑΜΠΑ... ΔΗΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΗ (ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ ΣΤΗΝ ΤΥΧΗ), ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ Η ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΙ Ο ΗΛΙΟΣ ΛΟΥΖΕΙ ΤΗΝ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΑΣ, ΘΑ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ ΝΑ ΦΟΡΑΜΕ ΠΙΟ ΕΛΑΦΡΙΑ ΡΟΥΧΑΛΑΚΙΑ. ΝΑ, ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ Η ΜΑΜΑ, ΚΑΙ ΜΠΟΡΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΝΑ ΣΑΣ ΚΟΙΤΑΕΙ ΑΠΟΣΒΟΛΩΜΕΝΟ, ΕΣΕΙΣ, ΟΜΩΣ, ΕΧΕΤΕ ΕΛΘΕΙ ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΣΚΟΠΟ ΣΑΣ, ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΝΑ ΣΑΣ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΚΟΝΤΡΑ (Ο ΣΥΖΥΓΟΣ, ΟΧΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ) ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΙΟ ΑΠΛΑ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ. ΑΥΤΗ Η ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΜΠΑΜΠΑΔΩΝ ΠΑΙΡΝΕΙ ΛΙΓΟ ΧΡΟΝΟ ΠΑΡΑΠΑΝΩ, ΑΛΛΑ ΑΞΙΖΕΙ ΤΟΝ ΚΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΤΟΝΟ ΣΑΣ, ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΥ ΑΠΛΑ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΘΑ ΕΧΕΤΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΑΠΟΨΗ ΚΑΙ ΤΟΤΕ ΘΑ ΠΑΡΑΞΕΝΕΥΤΕΙΤΕ ... ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ...

ΟΤΑΝ ΟΛΑ ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ...

ΑΓΑΠΗΤΟΙ ΜΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ,
ΣΑΣ ΖΗΤΩ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΣΥΓΓΝΩΜΗ,ΑΛΛΑ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΡΩΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΜΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΟΥΤΕ ΜΕ... ΚΑΡΒΟΥΝΟ.ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΓΡΑΨΩ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΛΙΓΕΣ ΣΕΙΡΕΣ ΣΕ ΕΝΑ ΤΑΜΠΛΕΤ ΓΝΩΣΤΗΣ ΜΟΥ,ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ΣΑΣ ΞΕΧΑΣΑ,ΚΑΙ ΠΗΓΑ ΓΙΑ ΜΠΑΝΙΟ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ. ΠΑΡΟΛΟ ΠΟΥ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ ΘΑ ΤΟ ΗΘΕΛΑ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΚΑΙ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΖΕΣΤΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΤΙ ΟΠΟΥ ΝΑ ΝΑΙ ΚΛΕΙΝΟΥΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΠΑΦΙΑΣΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ,ΤΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ,ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΟΛΑ ΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ, ΚΑΘΟΜΑΙ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΟΤΙ ΨΙΛΟΨΗΝΟΜΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΖΕΣΤΗ, ΕΚΝΕΥΡΙΖΟΜΑΙ ΓΙΑΤΙ ΚΑΛΑ ΤΑ ΤΑΜΠΛΕΤ ΑΛΛΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΔΑΚΤΥΛΑ ΤΑΧΥΔΑΚΤΥΛΟΥΡΓΟΥ. ΕΤΣΙ, ΓΙΑ ΛΙΓΕΣ ΗΜΕΡΕΣ, Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΠΟΣΕΣ, ΘΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΜΕ ΜΕ ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΔΙΚΕΣ ΜΟΥ,ΜΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΛΙΓΟΣΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΜΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΕΡΜΑΙΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΨΩΝ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. ΠΟΛΛΑ ΦΙΛΙΑ ΣΕ ΟΛΕΣ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΕΥΕΛΠΙΣΤΩ ΣΥΝΤΟΜΑ ΝΑ ΚΑΝΩ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΜΟΥ, ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΣ.ΒΕΒΑΙΑ ΤΩΡΑ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΚΑΛΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΑΛΛΑΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΛΙΓΟ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΣ, ΚΑΙ ΣΕ ΑΥΤΟ ΜΑΣ ΒΟΗΘΑΕΙ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ ... ΝΑΙ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ ΧΑΛΑΝΕ.
ΚΑΛΟ ΑΠΟΓΕΥΜΑ ...

Το σχίσμα των δυο Εκκλησιών - 7ο μέρος

Η αποκατάσταση του Ιγνατίου και η σύνοδος της Κωνσταντινούπολης

(869 - 870)

             Η δολοφονία του Μιχαήλ του Γ΄ στις 24 Σεπτεμβρίου του 867 από τον Βασίλειο τον Α΄ τον Μακεδόνα (867 - 886) συνοδεύτηκε από την εσπευσμένη ανάκληση των απεσταλμένων του ιερού Φωτίου στη Δύση. Ο νέος αυτοκράτορας δεν μπορούσε να στηριχθεί στους οπαδούς του Φωτίου ή των Βάρδα και Μιχαήλ, οι οποίοι είχαν δολοφονηθεί από αυτόν. Ο Φώτιος υπήρξε θύμα αυτής της νέας πολιτικής σκοπιμότητας του Βασιλείου του Α΄, ο οποίος εκθρόνισε τον πατριάρχη και απεκατέστησε στον πατριαρχικό θρόνο τον Ιγνάτιο στις 23 Νοεμβρίου του 867. η εσωτερική αυτή εκκλησιαστική αλλαγή συνεπαγόταν και αλλαγή στις σχέσεις με τον παπικό θρόνο, αφού ο Ιγνάτιος και οι οπαδοί του δεν μπορούσαν να αγνοήσουν τον αγώνα του πάπα Νικόλαου εναντίον του Φωτίου και μάλιστα μετά την καθαίρεση του Νικολάου από τη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης του 867. Ο Βασίλειος απέστειλε στη Ρώμη τον Σπαθάριο Ευθύμιο, ο οποίος κόμιζε επιστολή προς τον πάπα για την ενημέρωσή του περί της αλλαγής που πραγματοποιήθηκε στο θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Στο μεταξύ στον παπικό θρόνο είχε ανέβει ο Αδριανός ο Β΄ (867 - 872), ο οποίος είχε διαδεχθεί τον αποθανόντα πάπα Νικόλαο, και ο οποίος παρά την αρχική διαφωνία του για την οξύτητα της εκκλησιαστικής πολιτικής του προκατόχου του, αναγκάσθηκε από τα γεγονότα να την υιοθετήσει. Ο παραγκωνισμένος ιγνατιανός ηγούμενος Θεόγνωστος επανήλθε στο προσκήνιο και εστάλη από τον Αδριανό στην Κωνσταντινούπολη, κομίζοντας δύο επιστολές προς τον αυτοκράτορα Βασίλειο και τον πατριάρχη Ιγνάτιο αντίστοιχα, με τις οποίες επαινείτο ο Βασίλειος για την εφαρμογή της απόφασης του πάπα Νικολάου του Α΄ στο ζήτημα του πατριαρχικού θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Η απομάκρυνση του Φωτίου και η επιστροφή του Ιγνατίου στον πατριαρχικό θρόνο είχε σοβαρές επιπτώσεις και στη σύνθεση της ιεραρχίας του θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Οι επιστολές του Βασιλείου και του Ιγνατίου συνιστούσαν μετριοπάθεια. Ο πάπας Αδριανός με επιστολές του προς τον Βασίλειο και τον Ιγνάτιο κοινοποίησε τις ποινές (καθαίρεση του Φωτίου και όσους υπέγραψαν τα πρακτικά της συνόδου της Κωνσταντινούπολης του 867, τα οποία μάλιστα κάηκαν επίσημα μπροστά στο ναό του Αγ. Πέτρου) και ζήτησε τη σύγκληση συνόδου στην Κωνσταντινούπολη για την υπογραφή των πρακτικών της συνόδου της Ρώμης. Ο Βασίλειος δεν είχε λόγους να στραφεί κατά των οπαδών του αφού η εκθρόνιση του Φωτίου και η αποκατάσταση του Ιγνατίου ικανοποιούσε τους ιγνατιανούς. Όμως ο πάπας Αδριανός με την καθαίρεση του Φωτίου και όσων είχαν υπογράψει τα πρακτικά της συνόδου της Κωνσταντινούπολης του 867 όξυνε τόσο τα εκκλησιαστικά όσο και τα πολιτικά ζητήματα της Κωνσταντινούπολης. Στις 5 Οκτωβρίου του 869 συγκλήθηκε η σύνοδος στο ναό της Αγίας Σοφίας, ο αυτοκράτορας συμμετείχε σε μερικές μόνο συνεδρίες, ενώ στις υπόλοιπες εκπροσωπείτο από τον πατρίκιο Βαάνη και άλλους αξιωματούχους. Στη σύνοδο εμφανίστηκαν αντιπρόσωποι των πατριαρχικών θρόνων της Ανατολής, οι οποίοι όμως δεν είχαν ορισθεί ως αντιπρόσωποι από τα πατριαρχεία τους για αυτό το σκοπό, με αποτέλεσμα η αποδοκιμασία και η περιφρόνηση της συνόδου από τους επισκόπους του Οικουμενικού Πατριαρχείου να είναι γενική. Η σθεναρή αντίδραση της ιεραρχίας του Οικουμενικού Θρόνου ήταν αυθεντική έκφραση όχι μόνο του γενικού σεβασμού προς το πρόσωπο του Φωτίου, αλλά και της συνείδησης ευθύνης για την κανονική τάξη της Εκκλησίας. Η παπική απολυταρχία αντιτασσόταν στον κανονικό θεσμό της Πενταρχίας των πατριαρχών, η οποία αποτελούσε την ακλόνητη συνοδική συνείδηση της Ανατολής. Ο κανονικός θεσμός της Πενταρχίας, ο οποίος είχε εισαχθεί στην εκκλησιαστική διοίκηση από τον 5^ο αιώνα καθιερώθηκε ως κανονική προϋπόθεση για τη συγκρότηση της οικουμενικής συνόδου, ήδη από τη σύγκληση της 5^ης Οικουμενικής Συνόδου το 553. Η σύνοδος της Αγίας Σοφίας το 869 (γνωστή και ως παπόφιλη σύνοδος της Κωνσταντινούπολης) συγκλήθηκε ως οικουμενική και διεκδίκησε την επιβολή της νέας παπικής θεωρίας και στην Ανατολή. Ο παπικός θρόνος κέρδισε τη θεωρητική επιβολή των αξιώσεών του στην Ανατολική Εκκλησία, αλλά συγχρόνως έχασε κάθε δυνατότητα συνοδικής υποστήριξης του παπικού πρωτείου λόγω της ρητής ένταξης του παπικού θρόνου στο κανονικό θεσμό της Πενταρχίας των πατριαρχών. Στην Εκκλησία δεν υπήρχε μια κεφαλή αλλά το πεντακόρυφον κράτος της Εκκλησίας, δηλ. οι πέντε πατριάρχες, οι οποίοι ασκούσαν τη λειτουργία των πέντε αισθήσεων στο σώμα της Εκκλησίας και αποκαταστάθηκαν από το άγιο Πνεύμα ως φύλακες της αυθεντικότητας τόσο της αλήθειας της πίστης, όσο και της κανονικής τάξης. Η σύνοδος συμφώνησε με τις θέσεις, τις οποίες συμπεριέλαβε στον 21^ο κανόνα του λατινικού κειμένου των πρακτικών της συνόδου (13^ος κανόνας στο ελληνικό κείμενο) με την ειδικότερη αναφορά στον 6^ο κανόνα της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου του 325. Στον 21^ο κανόνα αναγνωρίζεται η κανονικώς καθιερωμένη τάξη του θεσμού της Πενταρχίας των πατριαρχών, η οποία προβάλλεται ως η ανώτατη εκκλησιαστικά αυθεντία στο δίκαιο των χειροτονιών και κρίσεως των επισκόπων.

Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 6ο μέρος

Το 867 ο πατριάρχης Φώτιος αναγκάσθηκε να λύσει τη μακρόχρονη σιωπή του αποστέλλοντας την περίφημη Εγκύκλια Επιστολή του με την οποία ανήγγειλε στους πατριάρχες της Ανατολής τη συνοδική καταδίκη τόσο των ρωμαϊκών εθίμων, τα οποία είχαν εισαχθεί με την αντικανονική παρέμβαση στη Βουλγαρία, όσο και της αιρετικής διδασκαλίας του filioque, τούς καλούσε να αποστείλουν αντιπροσώπους στη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης για την αυθεντικότερη διευθέτηση του δημιουργηθέντος εκκλησιαστικού ζητήματος. Στη σύνοδο παρέστησαν ο αυτοκράτορας αυτοπροσώπως, η σύγκλητος και όλοι οι επίσκοποι της δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Θρόνου, πυρήνας δε του κατηγορητηρίου ήταν το πρόσωπο και οι αντικανονικές ενέργειες του πάπα Νικολάου, η αιρετική διδασκαλία του filioque και η αυθαίρετη εισαγωγή των ρωμαϊκών εθίμων στη Βουλγαρία. Τα έθιμα αυτά είχαν θεωρηθεί ήδη στη δεύτερη επιστολή του Φωτίου ως ανεκτά, μόνο εφόσον περιορίζονταν στα όρια της δικαιοδοσίας του παπικού θρόνου, αλλά ήσαν πλέον απαράδεκτα για την Εκκλησία της Ανατολής. Ο πάπας Νικόλαος καθαιρέθηκα για τις αντικανονικές του ενέργειες, ενώ η παρέμβασή του στη Βουλγαρία, η διδασκαλία του filioque και τα ρωμαϊκά έθιμα αποδοκιμάσθηκαν. Οι παπικοί απεσταλμένοι, οι οποίοι ανέμεναν στα σύνορα της αυτοκρατορίας για να μεταβούν στην Κωνσταντινούπολη και να επιδώσουν τα γράμματα του Νικολάου στους αποδέκτες τους, έλαβαν την άδεια μόνο υπό τον όρο ότι θα υπέγραφαν τα πρακτικά της συνόδου και αναγνώριζαν τον Φώτιο ως τον κανονικό πατριάρχη Κωνσταντινούπολης.

Η πολιτική του Νικολάου έβλαπτε το παπικό κύρος, η δε αποδοκιμασία της ήταν, κατά την ομολογία του Αναστασίου του Βιβλιοθηκάριου, γενική και σε αυτήν ακόμα τη Ρώμη.

Η επίθεση κατά των λατινικών εθίμων κάλυπτε όχι μόνο την αντικανονικότητα της επιβολής τους στην Βουλγαρία, αλλά και την αντίφασή τους προς την καθιερωμένη πατερική παράδοση και κανονική τάξη. Οι εθιμικές καινοτομίες κορυφώθηκαν με τη δογματική παρέκκλιση της προσθήκης του filioque στο κοινό Σύμβολο της Πίστης, η οποία δεν είχε γίνει μεν ακόμη δεκτή από τον παπικό θρόνο, αλλά είχε εισαχθεί στη Βουλγαρία από τους Φράγκους με την ανοχή και των λατίνων ιεραποστόλων.

Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 5ο μέρος

Ο πάπας Νικόλαος αποφάσισε να πιέσει περισσότερο προς τη μη αναγνώριση του Φωτίου, αναφέροντας ότι δεν θεωρούσε πια τον Ιγνάτιο καθηρημένο. Η νέα αυτή τροπή των γεγονότων αντιμετωπίσθηκε με σύνεση από την Κωνσταντινούπολη, οι παπικές επιστολές έμειναν αναπάντητες, κυρίως εξαιτίας της αντικανονικής παρέμβασης της Ρώμης στα εσωτερικά της εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως. Ο πάπας Νικόλαος συγκάλεσε σύνοδο τον Αύγουστο του 863 στο ναό του αποστόλου Πέτρου, και η οποία συνεχίσθηκε στο ναό του Σωτήρος του Λατερανού. Στη σύνοδο αυτή καθαιρέθηκε ο Φώτιος, επειδή χειροτονήθηκε αντικανονικά, αποδοκιμάστηκε ως αυθαίρετη η υπέρβαση αρμοδιοτήτων των παπικών αντιπροσώπων Ζαχαρία και Ροδοάλδο στην Πρωτοδευτέρα σύνοδο του 861, από τους οποίους ο μεν πρώτος καθαιρέθηκε αμέσως, ενώ ο δεύτερος καθαιρέθηκε το επόμενο έτος, δηλ. το 824 και τέλος αναγνώρισε ως κανονικό πατριάρχη τον Ιγνάτιο, υπό τον όρο ότι αυτός θα σεβόταν τα δικαιώματα του παπικού θρόνου στη Βουλγαρία. Το 865 ο πάπας Νικόλαος προσπάθησε αν απευθύνει μια πιο μετριοπαθή επιστολή προς τον βυζαντινό αυτοκράτορα, όμως η δριμεία απάντηση του Μιχαήλ Γ΄, η οποία συντάχθηκε από τον Φώτιο, εκφράζοντας την αποδοκιμασία του για την πολιτική του παπικού θρόνου και τη σαφή συνείδηση του θρόνου της Κωνσταντινούπολης για πλήρη ανεξαρτησία αυτού από τον παπικό θρόνο. Στη δεύτερη επιστολή του ο πάπας Νικόλαος, της οποίας συντάκτης φέρεται να είναι ο Αναστάσιος ο Βιβλιοθηκάριος, εκφράζεται η εμμονή του παπικού θρόνου στις γνωστές θέσεις του Φωτίου για το ζήτημα του Ιγνατίου, και προβάλλει πιο επιτακτικά το παπικό πρωτείο έναντι του πατριαρχικού θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα, λοιπόν, με την παπική θεωρία, μόνο οι πατριαρχικοί θρόνοι της Ρώμης, της Αλεξάνδρειας και της Αντιοχείας, ως άμεσα ή έμμεσα συνδεόμενοι με τον απόστολο Πέτρο, δικαιούνταν να διεκδικήσουν πατριαρχική τιμή. Η πολεμική των επιστολών αυτών είχε συνέπειες στο ιεραποστολικό έργο του θρόνου της Κωνσταντινούπολης στη Βουλγαρία. Ο ηγεμόνας των Βουλγάρων Βόρις – Μιχαήλ επιδίωξε να αποκτήσει την εκκλησιαστική του ανεξαρτησία από την Κωνσταντινούπολη με την πατριαρχική οργάνωση της εκκλησίας της Βουλγαρίας, η οποία όμως είχε ιδρυθεί από βυζαντινούς ιεραποστόλους. Όταν υπέβαλε το αίτημα αυτό ο Βόρις στο πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, φυσικά, ο ιερός Φώτιος αρνήθηκε. Έτσι ο ηγεμόνας της Βουλγαρίας το Αύγουστο του 866 απέστειλε πρεσβεία στον παπικό θρόνο με το ίδιο αίτημα και με ένα κατάλογο 114 ερωτήσεων. Ο πάπας Νικόλαος άδραξε την ευκαιρία αυτή, και δεδομένου ότι δεν μπορούσε να προσφέρει πατριαρχική τιμή στην εκκλησίας της Βουλγαρίας, προτίμησε να την αποσπάσει από τον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Απέστειλε πολυμελή αποστολή στη Βουλγαρία, είχε δώσει εκτενείς απαντήσεις σε 106 από τις 114 ερωτήσεις του Βόριδος, και εισηγήθηκε την χειροτονία αρχιεπισκόπου για την εκκλησία της Βουλγαρίας. Μαζί με την παπική αποστολή έφτασε στη Βουλγαρία και η φραγκική αποστολή, καθώς ο Βόρις είχε στείλει το αυτό αίτημά του και στους Φράγκους. Άλλωστε οι σχέσεις μεταξύ Βουλγάρων και Φράγκων ήταν γνωστές από πολύ παλιά. Η παπική αποστολή ζήτησε να εκδιωχθούν και οι Φράγκοι αλλά και οι βυζαντινοί ιεραπόστολοι, εισήγαγε ρωμαϊκά έθιμα, και χρησιμοποίησε στο κήρυγμα τη φραγκική διδασκαλία σχετικά με το filioque, η οποία όμως δεν είχε ακόμα υιοθετηθεί από τον παπικό θρόνο. Οι παπικοί απεσταλμένοι δεν μπόρεσαν να μεταβούν στην Κωνσταντινούπολη, μιας και η παρέμβαση του παπικού θρόνου στη Βουλγαρία και η εκδίωξη από αυτή την βυζαντινών ιεραποστόλων θεωρήθηκαν απαράδεκτες αντικανονικές ενέργειες και δημιούργησαν νέα οξύτητα στις σχέσεις Ρώμης – Κωνσταντινούπολης με σοβαρές πολιτικές προεκτάσεις. Η υπαγωγή της Βουλγαρίας στον παπικό θρόνο θα ενίσχυε την ανατολική πολιτική των Φράγκων, οι εκδιωχθέντες βυζαντινοί ιεραπόστολοι ενημέρωσαν τον πατριάρχη Φώτιο για τις ρωμαϊκές καινοτομίες, οι οποίες είχαν ήδη εισαχθεί στη Βουλγαρία και μάλιστα για τη διδασκαλία και την προσθήκη του filioque στο σύμβολο της πίστης. 

Το σχίσμα των δυο Εκκλησιών - 4ο μέρος

Όταν στο θρόνο της Κωνσταντινούπολης ανερχόταν ο ιερός Φώτιος, στον παπικό θρόνο είχε μόλις ανέβει ο πάπας Νικόλαος ο Α΄ (858 - 867). Οι ψευτοισιδώρειες διατάξεις είχαν ερεθίσει τις νέες αυταρχικές και φίλαρχες τάσεις του παπικού θρόνου και υπήρξαν ανεξάντλητη πηγή επιχειρημάτων για την υπεράσπιση του διεκδικούμενου παπικού πρωτείου. Υπό το πνεύμα αυτό ο Νικόλαος αναμίχθηκε στο ζήτημα του διαζυγίου του Λοθάριου Β΄, όπως επίσης και στο ζήτημα του Ροθάδου του Σουασσών, το οποίο οδήγησε στη ρήξη του πάπα προς τον περίφημο αρχιεπίσκοπο  Ρείμων Χινκμαρ. Και στις δύο περιπτώσεις ο Νικόλαος προέβαλε το παπικό πρωτείο και την ανώτατη δικαστική εξουσία του πάπα σε αμφισβητούμενες σοβαρές υποθέσεις. Τη συγκεντρωτική αυτή δικαιοδοσία αμφισβήτησε με ισχυρά κανονικά επιχειρήματα υπέρ των μητροπολιτικών δικαίων ο αρχιεπίσκοπος Ρείμων Χινκμαρ, με το Νικόλαο να επιμένει στη θέση ότι οι σοβαρές υποθέσεις ανήκουν στην αποκλειστική δικαιοδοσία του παπικού θρόνου, δηλαδή με άλλα λόγια της Καθέδρας του Πέτρου, και όχι στη δικαιοδοσία των αρχιεπισκόπων ή των τοπικών τους συνόδων, αφού καμιά σύνοδος, είτε επαρχιακή, είτε γενική, δεν θα μπορούσε να συγκληθεί χωρίς την εντολή του παπικού θρόνου. Προκειμένου να επιβληθούν όλα τα ανωτέρω ο Νικόλαος επέβαλε το παπικό πρωτείο σε όλους του Φράγκους, ιδιαίτερα δε στους αρχιεπισκόπους της Δύσης, επικαλούμενος την εξουσία του πάπα να κρίνει ακόμη και όλους τους πατριάρχες, ως ο ενσαρκωτής της ζώσας και δρώσας παρουσίας του αποστόλου Πέτρου στην Εκκλησία. Σε αυτόν τον αγώνα του ο Νικόλαος βρήκε κύριο συμπαραστάτη τον Αναστάσιο τον Βιβλιοθηκάριο, ο οποίος συνέταξε τις περισσότερες επιστολές του πάπα, κυρίως μετά το 863. Λαμβάνοντας αυτά τα γεγονότα υπόψιν μας μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα την αρνητική θέση του Νικολάου έναντι του Φωτίου, ο οποίος, σύμφωνα με το κανονικός έθος, απέστειλε το κοινωνικό ή συνοδικό γράμμα περί της χειροτονίας του σε όλους τους πατριάρχες της Ανατολής και προς τον πάπα της Ρώμης, το 860. Το γράμμα αυτό έφτασε μέσω του πρωτοσπαθάριου Αρσαβηρού στους επισκόπους Γάγγρας Μεθόδιο, Κολοσσών Σαμουήλ, Αμορίου Θεόφιλο και Ταορμίνης Ζαχαρία, οι οποίοι μετέφεραν και επιστολή του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ προς τον πάπα Νικόλαο. Στο γράμμα αυτό ο ιερός Φώτιος αναφερόταν στα συνηθισμένα στοιχεία, τα οποία περιέχονταν μεταξύ των πέντε πατριαρχών, έκανε, όμως, και αναγκαστικά και παρά τη θέλησή του, μετά από πολλές πιέσεις αποδοχή της ύψιστης τιμής του επισκοπικού αξιώματος μετά την παραίτηση του προκατόχου του Ιγνατίου. Ο πάπας Νικόλαος άδραξε την ευκαιρία προκειμένου να καταστεί ρυθμιστής των εσωτερικών αντιθέσεων, οι οποίες δημιουργήθηκαν στην εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, οραματίστηκε να επιβάλει τα απορρέοντα από το διεκδικούμενο παπικό πρωτείο δικαιώματά του και στους πατριάρχες της Ανατολής. Το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας ζητούσε από τον πάπα την αποστολή αντιπροσώπων στην Κωνσταντινούπολη για τη συνοδική επίλυση των προβλημάτων, τα οποία ανέκυψαν μετά τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας το 843, κυρίως, αναφορικά με την αντιμετώπιση των μετανοούντων εικονομάχων επισκόπων και κληρικών, παρείχε τη δυνατότητα μιας ανώδυνης προβολής του παπικού πρωτείου. Με υπόδειξη του συμβούλου του Αναστάσιου του Βιβλιοθηκάριου, ο Νικόλαος εξέφρασε στις απαντητικές επιστολές προς τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ και προς τον Πατριάρχη Φώτιο την έκπληξή του για την καθαίρεση του Ιγνατίου από τη σύνοδο και την αντικανονική («αθρόον» χειροτόνηση του Φωτίου) χειροτόνηση στον  πατριαρχικό θρόνο ενός λαϊκού, του Φωτίου. Ο πάπας αρνήθηκε να τον δεχθεί σε κοινωνία, μέχρι να του γίνουν γνωστές οι διαπιστώσεις των απεσταλμένων του στην Κωνσταντινούπολη αναφορικά με την τήρηση των ιερών κανόνων κατά την κρίση και την καθαίρεση του Ιγνατίου. Αυτή ήταν η επιθυμία του πάπα Νικολάου και των συμβούλων του. Πράγματι, η προγραμματισμένη σύνοδος συγκλήθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων και χαρακτηρίστηκε ως «Πρωτοδευτέρα» το 861, κατά παραλληλισμό της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου του 325, κυρίως εξαιτίας του αριθμού των μελών της, τα οποία έφταναν τους 318, όσα και τα μέλη της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου. Τα πρακτικά της συνόδου απωλέσθηκαν, αλλά μαρτυρίες για το περιεχόμενό τους διασώθηκαν από τους σύγχρονους ήτοι τον Νικήτα Παφλαγόνα, τον Θεόγνωστο, τον Αναστάσιο Βιβλιοθηκάριο, το Στυλιανό.

Οι αξιώσεις του πάπα Νικολάου είχαν προκαλέσει σθεναρή αντίδραση του ιερού Φωτίου. Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως θεωρούσε τελεσίδικη και οριστική την ποινή καθαιρέσεως, η οποία είχε επιβληθεί κανονικώς και αμετακλήτως στον παραιτηθέντα πατριάρχη Ιγνάτιο. Λόγω της δυσχέρειας των παπικών αντιπροσώπων να μεταπεισθούν, αποφασίστηκε μια τυπική αναθεώρηση της υπόθεσης, υπό τον όρο ότι οι παπικοί εκπρόσωποι, θα αποφαίνονταν στη σύνοδο και όχι μετά την επιστροφή τους στη Ρώμη, για προφανείς λόγους, καθώς ο Φώτιος θεωρούσε παραδεκτή μια συνοδική επιβεβαίωση της κρίσης με μια νέα συνοδική διαδικασία, αλλά απέρριπτε την αξίωση του πάπα να καταστεί αυτός ουσιαστικός κριτής της επίμαχης υπόθεσης. Με άλλα λόγια, η αναθεώρηση της υπόθεσης του Ιγνατίου, προσλάμβανε κατ΄ ουσία ένα απλό ενημερωτικό ή και επιβεβαιωτικό χαρακτήρα ως προς την κανονικότητα της τηρηθείσης διαδικασίας σύμφωνα με τον  Ιγνάτιο. Ο πατριάρχης Φώτιος επέβαλε στους παπικούς αντιπροσώπους την αποδοχή της πρώτης καθαιρετικής απόφασης εναντίον του Ιγνατίου, προκειμένου να μπορούν να προχωρήσουν στην προτεινόμενη αναθεώρησή της από την Πρωτοδευτέρα σύνοδο και όχι φυσικά από τον παπικό θρόνο. Ο Ιγνάτιος προσεκλήθηκε και μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, και οι ιγνατιανοί προσπάθησαν να μεταθέσουν την αρμοδιότητα της αναθεώρησης στον παπικό θρόνο, όμως κάτι τέτοιο δεν έγινε δεκτό, διότι έθιγε την αυτοτέλεια της κρίσης της πατριαρχικής συνόδου της Κωνσταντινούπολης και έτσι απορρίφθηκε από όλα τα μέλη της Πρωτοδευτέρας συνόδου. Αξίζει να αναφερθεί και το εξής γεγονός: ο Ιγνάτιος προκειμένου να κριθεί φορούσε την αρχιερατική του στολή συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η καθαίρεσή του δεν ίσχυε ή ότι αυτή ήταν ακυρώσιμη. Η σύνοδος όμως αντέδρασε άμεσα και ο Ιγνάτιος αναγκάσθηκε να βγάλει την αρχιερατική στολή και να μείνει με τη μοναχική περιβολή, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι ήταν ήδη καθηρημένος, και γι’ αυτό το λόγο θα γινόταν η δίκη της αναθεώρησης της απόφασης καθαίρεσής του. Παρ’ όλ’ αυτά, ο Ιγνάτιος θεωρούσε τον εαυτό του ως κανονικό πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, αξιώνοντας την άμεση αναγνώρισή του από τους παπικούς αντιπροσώπους. Στη σύνοδο αυτή οι κατηγορίες εναντίον του Ιγνατίου ήταν οι εξής δύο: α) ότι από τη στιγμή που παραιτήθηκε από τον πατριαρχικό θρόνο η καθαίρεσή του αποτελούσε μονόδρομο, και β) ότι είναι τεθεί ως υποψήφιος για τον πατριαρχικό θρόνο όχι από κανονική σύνοδο επισκόπων, αλλά από τη βασίλισσα Θεοδώρα. Αντιλαμβανόμενος ο Ιγνάτιος, ότι και κατά την αναθεώρηση της υπόθεσής του η απόφαση θα είναι το ίδιο αρνητική, προέβη σε αμφισβήτηση των παπικών αντιπροσώπων, απείχε από τη δεύτερη συνεδρίαση της συνόδου και στην τρίτη συνεδρίαση τήρησε σιγή. Ο πατριάρχης Φώτιος προσπάθησε να αποφύγει τη σύγκρουση, δείχνοντας μετριοπάθεια, ίσως υπερβολική, στις προκλητικές παπικές αξιώσεις. Σχετικά με την κανονικότητα της δικής του εκλογής, την οποία οι αντίπαλοί του βάσιζαν στον κανόνα 10 της συνόδου της Σαρδικής του 343, προέβαλε την αχρησία του κανόνα στην εκκλησιαστική πράξη με την αναφορά στα παρεμφερή παραδείγματα του Αμβροσίου, Νεκταρίου, Θαλασσίου, Ταρασίου και Νικηφόρου. Χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη διαφωνία επουσιώδη, η οποία μάλιστα θεραπεύτηκε με τον κανόνα 17 της Πρωτοεδευτέρας συνόδου. Τέλος τόνισε ότι η υπαγωγή των επαρχιών της Ν. Ιταλίας και του Α. Ιλλυρικού στη δικαιοδοσία του παπικού θρόνου έβρισκε εμπόδιο στον αυτοκράτορα, και ζήτησε να μην γίνονται δεκτοί από τον αυτοκράτορα οι Ρωμαίοι κληρικοί, αν δεν έφεραν δικά του συστατικά γράμματα. 

21 ΜΑΪΟΥ - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Το Νοέμβριο του 2001 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να ανακηρύξει την 21^η Μαΐου ως Παγκόσμια ημέρα για την πολιτισμική διαφορετικότητα, τον διάλογο και την ανάπτυξη. Κάλεσε όλα τα κράτη – μέλη, τις διακυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις να διοργανώσουν εκδηλώσεις που θα διευρύνουν τη γνώση των λαών σχετικά με τον παγκόσμιο πολιτιστικό πλούτο και να ενθαρρύνουν μέσω της εκπαίδευσης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης τη γνώση της αξίας της πολιτισμικής διαφορετικότητας.

Τι εννοούμε, όμως, λέγοντας «πολιτισμό»; Ο όρος «πολιτισμός», στα ελληνικά συγχέεται συχνά με τον όρο «κουλτούρα», η οποία αποτελεί το υποσύνολό του. Και οι δύο όροι εμφανίστηκαν σχετικά αργά στην ιστορία, καθώς έκανε την εμφάνισή του για πρώτη φορά στα ελληνικά γράμματα τον 18^ο αιώνα από τον Αδαμάντιο Κοραή, ως αντίστοιχος του γαλλικού όρου «civilasation». Από τότε, όμως, χρησιμοποιείται καλύπτοντας και την έννοια της αγγλικής λέξης «culture», λόγω έλλειψης μονολεκτικής ακριβούς απόδοσης της λέξης αυτής στα ελληνικά. Ιστορικά αυτοί οι δύο όροι αντανακλούν μέσα από τις διαφορετικές σημασίες τους και διαφορετικές χρήσεις. Η λέξη πολιτισμός χρησιμοποιείται ως συνώνυμη της λέξης κουλτούρα. Η πρώτη χρήση των όρων αυτών εντοπίζεται κατά τα τέλη του 18^ου αιώνα στη Δ. Ευρώπη και καθιερώθηκαν στον 19^ο αιώνα εποχή της νεωτερικότητας. Οι δύο αυτοί όροι αναδείχθηκαν σε βασικούς όρους των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών από την φιλοσοφία και την αρχαιολογία, την ιστορία, την κοινωνιολογία και την εθνολογία.

Η αστικοποίηση του ανθρώπου συνέτεινε στην ανάπτυξη του πολιτισμού του, δηλαδή στο σύνολο εκείνων των τεχνικών και πνευματικών επιτευγμάτων του ανά την υφήλιο. Το έδαφος στο οποίο καλλιεργήθηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός ήταν η συγκέντρωση ανθρώπων σε πόλεις και η προσαρμογή τους στον εξελιγμένο τρόπο ζωής. Εξαιτίας της διαβίωσης με άλλους ανθρώπους και της αναγκαστικής γειτονίας τους, εδραιώνονται αρχικά οι λεγόμενοι καλοί τρόποι, ώστε να προκύπτει ένα δυναμικό ευστάθειας. Η ασφάλεια σε συνδυασμό με τη δυνατότητα να μην εργάζονται κάποιοι άνθρωποι σκληρά για τα προς το ζην, οδηγούν αυτούς τους ανθρώπους στη δυνατότητα ανάπτυξης των τεχνών, ενός συστήματος παιδείας, φιλοσοφίας και επιστημών. Έτσι, με άλλα λόγια, η πολιτισμική ανάπτυξη του ανθρώπινου γένους, διαιρούμενοι γεωγραφικά, είναι η πολιτιστική δράση (ήτοι, υλικά και πνευματικά έργα, δραστηριότητες και έθιμα) και η πνευματική καλλιέργεια (ήτοι, παραδόσεις, παιδεία, μόρφωση, αισθητική, εκλέπτυνση της συμπεριφοράς), τα οποία διαμορφώνουν έναν τρόπο ζωής των ανθρώπων. Ένας πολιτισμός δεν έχει απαραίτητα τοπικό χαρακτήρα. Ένας πολιτισμός μπορεί να χαθεί, αν αλλοιωθούν σε μεγάλο ποσοστό στοιχεία της πολιτισμικής του ταυτότητας. Πολλοί πολιτισμοί όμως αφήνουν πίσω τους παγκόσμια κληρονομιά όπως είναι η αρχαία Αθήνα.

Σήμερα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, κάτω δηλαδή από έναν πανανθρώπινο πολιτισμό, δημιουργούνται οι συνθήκες ανάπτυξης κοινών στοιχείων με ενωτικό ρόλο σε παγκόσμια κλίμακα, όπως είναι οι ηθικές αξίες, η κοινωνική νοημοσύνη και η οικολογική συνείδηση. Η προσπάθεια για μια ενιαία καλλιέργεια της παγκόσμιας κοινότητας μέσα σε δυναμικό συνοχής ενός κοινού συστήματος αξιών έχει την έννοια της συλλογικής νοημοσύνης.

Σήμερα με τον όρο πολιτισμό νοούνται και οι διάφορες κουλτούρες. Ο Levi Strauss κάνει λόγο για έναν ενιαίο πολιτισμό, ο οποίος απαρτίζεται από διάφορες κουλτούρες. Υπό αυτή την έννοια ο όρος πολιτισμός αναφέρεται σε μια υπερεθνική έννοια, ενώ ο όρος κουλτούρα χρησιμοποιείται σε ενδοκοινωνικό επίπεδο, αφού μπορεί να αναφέρεται σε μια μεμονωμένη ομάδα ή κατηγορία ανθρώπων. Ένας ίσως πιο απλοϊκός ορισμός θα ήταν ότι ο όρος πολιτισμός αναφέρεται στην ενότητα, ενώ ο όρος κουλτούρα στη διαφοροποίηση. Σύμφωνα με την παγκόσμια σύνοδος για την πολιτιστική πολιτική, η οποία διοργανώθηκε το 1982 στο Μεξικό, «με την ευρεία έννοια ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει σήμερα το σύνολο των διαφοροποιών στοιχείων, πνευματικών και υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία ή μια κοινωνική ομάδα. Συμπεριλαμβάνει εκτός των γραμμάτων και των τεχνών, τον τρόπο ζωής, τα βασικά δικαιώματα του ανθρώπου, το σύστημα αξιών, τις παραδόσεις κ.α. Με την στενή έννοια νοείται κυρίως το σύνολο των αξιών καθώς και οι γνωστικές και αισθητικές συνήθειες μιας κοινότητας και υπό αυτό το πρίσμα περιλαμβάνει την πολιτιστική κληρονομιά, τις τέχνες, τη λογοτεχνία και τα κινήματα σκέψης».

Ο Βρετανός διεθνόλογος Εντουάρντ Μπαρνετ Τέιλορ, εισήγαγε την καινοτόμο άποψη ότι ο πολιτισμός αποτελεί έκφραση ζωής του ανθρώπου και σύνθετο σύνολο που περιλαμβάνει τη γνώση, την πίστη, την τέχνη, το νόμο, τα ήθη και τα έθιμα μιας κοινωνικής ομάδας, διαχωρίζοντας έτσι την έννοια του πολιτισμού από αυτή της υψηλής κουλτούρας, επισημαίνοντας ότι ο πολιτισμός δεν σχετίζεται με τη βιολογική κληρονομικότητα, αλλά διαμορφώνεται σταδιακά από κοινωνικούς όρους. Ο Μποάζ προχώρησε τη συλλογιστική του Τέιλορ ένα βήμα παραπέρα, αντιτιθέμενος στη θεώρηση του πολιτισμού ως αξιολογήσιμου μεγέθους με κοινώς αποδεκτά κριτήρια. Στη Γερμανία ο πολιτισμός εκλήφθηκε υπό ένα τελείως διαφορετικό πρίσμα, το οποίο αντιτίθετο σε κάθε πνεύμα επιστημονικότητας. Πρόδρομος της γερμανικής θεώρησης ήταν ο φιλόσοφος Γιόχαν Χέρντερ, ο οποίος υποστήριξε ότι το 1774 κάθε λαός χαρακτηρίζεται από μια λαϊκή ευφυΐα. Στη διαμόρφωση όμως της γερμανικής σκέψης περί πολιτισμού συνέβαλε τα μέγιστα η σχολή της Λειψίας και ο ιστορικός Καρλ Λάμπρεχτ, ο οποίος έκανε λόγο για την λαϊκή ψυχή, η οποία περιγράφει την πολιτιστική σύνθεση κάθε λαού. Η προοδευτική αυτή εξέλιξη του λαϊκού αυτού συστατικού περνάει μέσα από διάφορες πολιτιστικές εποχές, οι οποίες οδηγούν στη συγκρότηση του κράτους και στο σχηματισμό της πολιτιστικής εθνικής ταυτότητας. Στη Γερμανία αυτή η έννοια ήταν που υπογράμμιζε τη σημασία της παραδοσιακής λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής κουλτούρας που προερχόταν από τα λαϊκά στρώματα σε αντιδιαστολή με τον εξειδικευμένο επιστημονικά και φιλοσοφικά διαφωτισμό. Ο γερμανικός όρος Kultur αναφέρεται κυρίως στα πνευματικά δημιουργήματα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την ηθική, στοιχεία τα οποία αποτελούν την κληρονομιά κάθε λαού.

Στην κοινωνιολογία, οι Ντυρκάιμ και Μος, προτιμώντας τον όρο civilization από τον όρο culture, είχαν στηρίξει την άποψη ότι κάθε λαός έχει τον πολιτισμό του ανεξαρτήτως φυλής. Σύμφωνα με τη δομιστική προσέγγιση του Levi Strauss υπάρχει ένας υπερκείμενος πολιτισμός οφειλόμενος στην κοινή καταγωγή των ανθρώπων, που περιλαμβάνει τις επιμέρους εκφράσεις του, όπως αυτές διαμορφώνονται από τις κοινωνικές συνθήκες. Στόχων των δομιστών ήταν να παρουσιάσουν ένα μοντέλο που περιλαμβάνει όλα τα επιμέρους στοιχεία από τα οποία αυτό εξαρτάται και να προβλέψουν τις αλλαγές που μπορεί να επιφέρει μια συγκεκριμένη μεταβολή ενός στοιχείου πάνω στην αρχική δομή του μοντέλου. Ο Levi Strauss υποστήριζε ότι κάθε πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί ως ένα σύνολο συμβολικών συστημάτων. Οι απόψεις των δομιστών παρότι προσέφεραν ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό πλαίσιο επικρίθηκαν ότι εγκλωβίζουν τη μελέτη μονοδιάστατα στις δομές της κοινωνίας αποτυγχάνοντας τελικώς να ερευνήσουν το αντικείμενο του πολιτισμού.

Ο πολιτισμός είναι δύσκολο να αποτιμηθεί καθώς δεν υπάρχει κλίμακα μέτρησης. Με άλλα λόγια είναι δύσκολο να βαθμολογηθεί ένας πολιτισμός, λαμβάνοντας υπόψη τις λεπτομέρειες όλων των σημείων που του δίνουν υπόσταση και για το λόγο αυτό υπήρχαν και εξακολουθούν να υπάρχουν έντονες διαμάχες ακόμα και αναφορικά με τον ορισμό.

Τελικά τι είναι ο πολιτισμός, ο οποίος μάλιστα γιορτάζει σήμερα, ανήμερα της εορτής του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης; Ίσως είναι όλα αυτά τα πνευματικά, κοινωνικά, ηθικά, αλλά και υλικά δημιουργήματα, μέσω των οποίων ο σημερινός άνθρωπος απολαμβάνει, άλλος λιγότερο κι άλλος περισσότερο, τη ζωή του, είναι οι τέχνες, τα γράμματα, η λογοτεχνία, η μουσική, ο χορός, όλα αυτά τα οποία ομορφαίνουν τη ζωή μας και κάποιοι προσπαθούν να μας τα αποσπάσουν με τον πιο βίαιο τρόπο.

Χρόνια πολλά σε όλες τις Ελένες, τις Κωνσταντίνες και τους Κωνσταντίνους, υγεία πάνω από όλα, και για όλα τα υπόλοιπα, μέσα σε αυτά και τον μοναδικό ελληνικό πολιτισμό μας, έχει ο Θεός!!!

Το σχίσμα των δυο Εκκλησιών - 3ο μέρος

Ο Ιγνάτιος αρνήθηκε να συναινέσει, οι δε αντίπαλοι του Βάρδα οργάνωσαν εν γνώσει της Θεοδώρας συνομωσία εναντίον του νεαρού βασιλιά Μιχαήλ Γ΄ (842 - 867). Η συνομωσία αποκαλύφθηκε και οι οργανωτές της αποκεφαλίστηκαν στον Ιππόδρομο. Ο πατριάρχης Ιγνάτιος θεωρήθηκε συνένοχος, επειδή είχε ενδιαφερθεί για κάποιον μοναχό Γήβωνα, ο οποίος παρουσίαζε τον εαυτό του ως γιο της βασίλισσας Θεοδώρας. Ο Ιγνάτιος κατηγορήθηκε ως ένοχος εσχάτης προδοσίας και εξορίστηκε στη νήσο Τερέβινθο, τον Ιούλιο του 858, αφού αναγκάσθηκε προηγουμένως σε παραίτηση από τον πατριαρχικό θρόνο, παρά την προσπάθεια του ιγνατιανού Νικήτα Παφλαγόνα να υποστηρίξει την άποψη ότι ο Ιγνάτιος δεν παραιτήθηκε (PG 105, 505 κ. εξ. ).

Μετά την παραίτηση του Ιγνατίου τέθηκε πλέον το ζήτημα για την εκλογή νέου πατριάρχη, αφού η επιθυμία των κρατούντων ήταν να εκλέξουν πατριάρχη οπωσδήποτε από την τάξη των Πολιτικών με την αυστηρή τήρηση της διαδικασίας. Πριν λυθεί το πρόβλημα του νέου πατριάρχη έπρεπε να αντιμετωπισθεί το ζήτημα των αρχιερέων, οι οποίοι είχαν καθαιρεθεί από τον Ιγνάτιο, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Γρηγόριος Ασβεστάς. Οι καθηρημένοι αποκαταστάθηκαν με συνοπτικές συνοδικές διαδικασίες και η σύνοδος, στην οποία συμμετείχαν φιλελεύθεροι και συντηρητικοί επίσκοποι αντιμετώπισε και το θέμα της εκλογής του πατριάρχη. Όμως, οι διαφωνίες των επισκόπων και ο υφιστάμενος κίνδυνος σχίσματος οδήγησαν στην απόφαση της εκλογής του νέου πατριάρχη από ανώτατους αξιωματούχους της αυτοκρατορίας, κάτι που είχε γίνει αρκετές φορές στο παρελθόν. Η σύνοδος πρότεινε ως πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως τον Φώτιο, ο οποίος είχε γεννηθεί το 820 από αριστοκρατική γενιά, ο πατέρας του Σέργιος ήταν αδελφός του πατριάρχης Ταρασίου (784 - 806), ενώ ο αδελφός της μητέρας του είχε συζευχθεί την αδελφή της αυτοκράτειρας Θεοδώρας. Η πλήρης αφιέρωσή του στα γράμματα μαρτυρείται από τους συγχρόνους και εξηγεί την εντυπωσιακή ευρύτητα της παιδείας του. Σφοδρός πολέμιός του ήταν ο ιγνατιανός Νικήτας Παφλαγών, ο οποίος εκφράσθηκε με χαρακτηριστικό θαυμασμό για το πρόσωπο και τη μόρφωσή του. Μάλιστα, τα εξαιρετικά αυτά προσόντα του Φωτίου επιτάχυναν την ανάδειξή του όχι μόνο στα υψηλά αξιώματα του Παλατιού, αλλά και στο επίλεκτο διδακτικό προσωπικό του πανεπιστημίου της Μαγναύρας. Η έφεσή του για τη μελέτη αποτυπώθηκε στο πολυκεντρικό έργο του  «Βιβλιοθήκη» ή «Μυριόβιβλος», διασώζοντας μια εντυπωσιακή εικόνα της διδασκαλίας του στο πανεπιστήμιο, η οποία κάλυπτε την κριτική παρουσίαση 28 σημαντικών έργων της κλασικής και πατερικής γραμματείας. Η εκλογή του στον πατριαρχικό θρόνο δεν του επέτρεψε την ολοκλήρωση του σημαντικού αυτού έργου, αλλά από την άλλη δεν ανέστειλε και τη συγγραφική του δραστηριότητα.

Ο ιερός Φώτιος, συμπαθούσε μεν τους Πολιτικούς, όμως δεν είχε αναμιχθεί ποτέ στις διαμάχες μεταξύ των Ζηλωτών και των Πολιτικών. Είχε αναδειχθεί υπέρμαχος της Ορθοδοξίας κατά τη δεύτερη περίοδο της εικονομαχίας και είχε αναθεματιστεί για τις εικονοφιλικές του διακηρύξεις. Ακολουθούσε ως υπόδειγμα τον ομολογητή πατέρα του, όμως, το γεγονός ότι στο πρόσωπό του συγκεντρωνόταν μια ευρεία θεολογική και εγκύκλια παιδεία, συγκέντρωσε τις ελπίδες τόσο των Ζηλωτών, όσο και των Πολιτικών, με σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας. Οι ιγνατιανοί επίσκοποι μπορούσαν να ελπίζουν, αφού ο Φώτιος ήταν συγγενής της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και είχε διορισθεί καθηγητής του Πανδιδακτηρίου από τον Θεόκτιστο, ο οποίος ήταν επίσης υποστηρικτής τους. Στην εκλογή του δεν αντέδρασε η Πολιτεία, αφού ο Καίσαρας Βάρδας ευνοούσε την εκλογή του Φωτίου, ο οποίος, όμως, αρνήθηκε να αναλάβει το μεγάλο βάρος της ευθύνης σε εξαιρετικά δυσχερείς στιγμές για την Εκκλησία. Παρ’ όλ’ αυτά, ο νεοεκλεγείς πατριάρχης πιέστηκε και τελικά δέχθηκε την ανάληψη των καθηκόντων του. Στη χειροτονία του συμμετείχε και ο αρχιεπίσκοπος Συρακουσών Γρηγόριος Ασβεστάς με άλλους δύο επισκόπους. Η τέλεση της ενθρόνισης του νέου πατριάρχη επισπεύθηκε λόγω των εορτών των Χριστουγέννων (858). Ο Φώτιος χειροτονήθηκε «αθρόον», δηλαδή μέσα σε λίγες ημέρες πέρασε και από τους τρεις βαθμούς της ιερωσύνης. Στη χειροτονία του ιερού Φωτίου συμμετείχαν και ιγνατιανοί επίσκοποι, οι οποίοι τον είχαν προτείνει. Από τους επισκόπους του Οικουμενικού Θρόνου μόνο πέντε επίσκοποι αντέδρασαν στη χειροτονία του, η δε ειρήνευση της Εκκλησίας φαινόταν να είχε επιτευχθεί στο πρόσωπό του. Παρά το γεγονός ότι οι Πολιτικοί και οι Ζηλωτές ιγνατιανοί συναντήθηκαν στην εκλογή του Φωτίου, δεν κατάφεραν να συμφιλιωθούν μεταξύ τους, κι αυτό εξαιτίας του γεγονότος ότι οι Πολιτικοί υποστηρίζονταν πλέον από τον πανίσχυρο καίσαρα Βάρδα, κάτι το οποίο δυσαρεστούσε τους ιγνατιανούς.

Ο Φώτιος με συνοδικά γράμματα ανακοίνωσε τα καθιερωμένα της εκλογής του στους πατριάρχες της Ανατολής και τόνισε την αποκατάσταση της ειρήνης στην Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης. Πριν προλάβει όμως να την παγιώσει, επήλθε ρήξη μεταξύ των ακραίων Πολιτικών και των ιγνατιανών. Ο Βάρδας επωφελούμενος τα γεγονότα εκδικήθηκε τους αντιπαθείς σε αυτόν ιγνατιανούς. Ο πατριάρχης Φώτιος διαμαρτυρήθηκε εγγράφως στον Βάρδα και επέρριψε ευθύνες την Πολιτεία, μεσολαβώντας ταυτόχρονα και για κάποιος από τους διωκόμενους. Οι ιγνατιανοί συσπειρώθηκαν και πάλι, συγκεντρώθηκαν στο ναό της Αγίας Ειρήνης, αφόρισαν τον Φώτιο και ανακήρυξαν πατριάρχη τον Ιγνάτιο, κηρύσσοντάς τον μάλιστα και αθώο από όλες τις εναντίον του κατηγορίες. Ο Φώτιος κάλεσε σύνοδο στο ναό των Αγίων Αποστόλων για την αντιμετώπιση του νέου αυτού ζητήματος. Η σύνοδος καταδίκασε ως αντικανονικές τις ενέργειες των ιγνατιανών και τόνισε το γεγονός ότι ο Ιγνάτιος από τη στιγμή που παραιτήθηκε από τον θρόνο δεν ήταν πια πατριάρχης. Αν, μάλιστα, διεκδικούσε την επιστροφή του στον θρόνο, τότε θα υφίστατο αυτομάτως την ποινή της καθαιρέσεως και του αφορισμού. Παρά τις επίπονες παραινέσεις του Φωτίου για φιλάνθρωπη μετριοπάθεια, ο φανατισμός των ιγνατιανών αύξανε, με αποτέλεσμα να αυξάνουν και οι διώξεις αυτών. Ο Ιγνάτιος βρισκόταν πλέον εξόριστος στη Μυτιλήνη, ο ιερός Φώτιος προέβη σε καθαίρεση των μη κοινωνούντων με αυτόν ιγνατιανών επισκόπους και στους θρόνους χειροτόνησε άλλους ομόφρονες. Ο αριθμός των ιγνατιανών δεν υπερέβαινε τους είκοσι επισκόπους, και ο πυρήνας τους προερχόταν, κυρίως, από τους Στουδίτες μοναχούς.

Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 2ο μέρος

Η σύγκρουση της Ρώμης με την Κωνσταντινούπολη με αφορμή την εκλογή στον πατριαρχικό θρόνο του ιερού Φωτίου.

Οι παρεκκλίσεις της Δύσης έγιναν αντικείμενο οξύτερης διαμάχης μεταξύ αυτής και της Ανατολής. Αφορμή στάθηκε η κανονικότητα της διαδοχής του Ιγνατίου από τον Πατριάρχη Φώτιο στο Θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Η εσωτερική διάσπαση της εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης από το γεγονός αυτό έδωσε μια ακόμα ευκαιρία στον αυταρχικό και φιλόδοξο πάπα της Ρώμης Νικόλαο Α΄ (858 - 867) να εγείρει τις παλιές διεκδικήσεις του παπικού θρόνου στο Α. Ιλλυρικό, με την προβολή του παπικού πρωτείου, σύμφωνα με τις ψευτοϊσιδώρειες διατάξεις. Η έκρυθμη εκκλησιαστική κατάσταση, η οποία δημιουργήθηκε στο Βυζάντιο μετά το πέρας της εικονομαχικής έριδας, λόγω κυρίως της αντιδράσεως των ζηλωτών Στουδιτών στη μετριοπαθή αντιμετώπιση των μετανοούντων εικονομάχων, ανάγκασε τον πατριάρχη Μεθόδιο (843 - 847) να αναθεματίσει τους ηγέτες των αντιδρώντων. Ο Μεθόδιος δεν διαφωνούσε βεβαίως προς τους Στουδίτες ως προς το κύρος των χειροτονιών αυτών, οι οποίες είχαν τελεσθεί από τους εικονομάχους πατριάρχες, αλλά έκρινε αναγκαία την άσκηση εκκλησιαστικής οικονομίας.

Ωστόσο καίτοι υποστηριζόταν από τους μοναχούς του Ολύμπου της Βιθυνίας και από τη βασίλισσα Θεοδώρα, δεν μπόρεσε να καταστείλει τις αντιδράσεις των ζηλωτών μοναχών, οι οποίες συνεχίσθηκαν μέχρι και την άνοδο του Ιγνατίου στον πατριαρχικό θρόνο το 848. Τόσο η Θεοδώρα, όσο και ο πανίσχυρος αξιωματούχος Θεόκτιστος στην αρχή είχαν ταχθεί υπέρ της φιλελεύθερης πλευράς των Πολιτικών, ο δε Πατριάρχης Μεθόδιος από αυτούς επέλεγε συνήθως και χειροτονούσε επισκόπους στις χηρεύουσες επισκοπές. Στους Πολιτικούς ανήκαν διακεκριμένες και ισχυρές προσωπικότητες, όπως ο καθηγητής πανεπιστημίου Κωνσταντινουπόλεως Λέων ο Φιλόσοφος, ο ιερός Φώτιος, ο Γρηγόριος Ασβεστάς, ο Βάρδας. Ο θάνατος όμως του Μεθοδίου προκάλεσε οξύτατη αντιπαράθεση των Ζηλωτών και των Πολιτικών ως προς τον εκλεγησόμενο νέο πατριάρχη. Ειδικότερη μνεία πρέπει να γίνει για το πρόσωπο του αρχιεπισκόπου Συρακουσών Γρηγορίου Ασβεστά, ο οποίος ήταν στενός φίλος του πατριάρχη Μεθοδίου και είχε εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη, αμέσως μετά την αραβική επιδρομή στη Σικελία γύρω στο 827. Διακρινόταν για την ευρύτατη παιδεία του και το καλλιγραφικό του ταλέντο, είχε δε φιλοτεχνήσει πολλά χειρόγραφα. Η έντονη ανάμιξή του στα εκκλησιαστικά πράγματα κατά την πατριαρχία του Μεθοδίου είχε προκαλέσει την αντίδραση των Στουδιτών και γενικότερα των Ζηλωτών, δεν αποκλείεται δε να είχε και προσωπικές φιλοδοξίες για τον πατριαρχικό θρόνο μετά τον θάνατο του Μεθοδίου. Είναι όμως βέβαιο ότι ο Γρηγόριος Ασβεστάς εργάσθηκε στο παρασκήνιο για την εκλογή ενός μετριοπαθή πατριάρχη, καίτοι η Θεοδώρα από πεποίθηση και ο Θεόκτιστος από πολιτική σκοπιμότητα τάχθηκαν υπέρ του υποστηριζόμενου από τους αδιάλλακτους Ζηλωτές μοναχού Ιγνατίου, γιού του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβέ (811-813). Όπως η εκλογή του μετριοπαθούς Μεθοδίου είχε προκαλέσει την πείσμονα αντίδραση των Ζηλωτών έτσι και η εκλογή του ζηλωτή Ιγνατίου προκάλεσε την αγανάκτηση των Πολιτικών, οι οποίοι προοδευτικά συσπειρώθηκαν γύρω από τον συνεχώς ισχυροποιούμενο καίσαρα Βάρδα.

Η εκλογή του Ιγνατίου (846 – 858 και 867 - 877) δεν έγινε βεβαίως με κανονική σύγκληση και συγκρότηση της Πατριαρχικής Συνόδου, οφειλόταν δε σαφώς στην πρωτοβουλία της βασίλισσας Θεοδώρας. Η πρώτη ρήξη του Ιγνατίου προς τους Πολιτικούς είχε ως αφετηρία τη σύγκρουσή του με τον πολυπράγμονα λόγιο αρχιεπίσκοπο Συρακουσών Γρηγόριο Ασβεστά, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα αντιπαθής στον Ιγνάτιο. Του απαγόρευσε να παραστεί στην τελετή της ενθρονίσεώς του, ενώ αργότερα με τοπική σύνοδο τον καθαίρεσε και αφόρισε τους οπαδούς ή τους υποστηρικτές του το 853. Ο Γρηγόριος Ασβεστάς, ο οποίος ασκούσε προφανώς μεγάλη επιρροή στο συμπατριώτη του πατριάρχη Μεθόδιο, είχε ίσως εισηγηθεί και την καταδίκη των ζηλωτών Στουδιτών, οι οποίοι δια μέσου του ομόφρονα πατριάρχη Ιγνατίου ανταπέδιδαν πλέον τα ίσα. Οι Πολιτικοί δεν ανέχονταν τον αδιάλλακτο πατριάρχη, η δε ισχυροποίηση του καίσαρα Βάρδα, ηγέτη των Πολιτικών, ιδιαίτερα μετά τη δολοφονία του Θεόκτιστου το 856, οδήγησε στην εναντίον του σκλήρυνση της θέσεως του Ιγνατίου. Όλα αυτά όμως ήταν λάθος τακτική. Ο Βάρδας συκοφαντήθηκε ότι είχε δήθεν ανήθικες σχέσεις με τη νύφη του από τον αποθανόντα γιό του, ο δε πατριάρχης Ιγνάτιος, επηρεασμένος από τους αντιπάλους του Βάρδα στο Παλάτι, είχε δημόσια αρνηθεί να του προσφέρει τη θεία κοινωνία στο ναό της αγίας Σοφίας. Η ηθική μείωση του καίσαρα δεν εξουδετέρωσε την επιρροή του στα δημόσια πράγματα, όταν δε διαμορφώθηκαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ο Βάρδας αποφάσισε να επιβάλει τον μοναδικό βίο στην αδελφή του Θεοδώρα και στις θυγατέρες της για να αφαιρέσει και τα τελευταία ερείσματα τόσο του Ιγνατίου, όσο και των αντιπάλων του. 

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ - 18 ΜΑΪΟΥ

Με τον όρο «μουσείο» εννοείται σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό του International Council of Museum, «ένα μόνιμο ίδρυμα, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοικτό στο κοινό, που έχει ως έργο του τη συλλογή, τη μελέτη, τη διατήρηση, τη γνωστοποίηση και την έκθεση τεκμηρίων του ανθρώπινου πολιτισμού και περιβάλλοντος, με στόχο τη μελέτη, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία.». Τα μουσεία ικανοποιούν μια ιδιαίτερη ανθρώπινη ανάγκη, προκειμένου να μάθουν για το πώς έζησαν κατά το παρελθόν οι άνθρωποι, τι πέτυχαν και πως το πέτυχαν. Σήμερα, τα μουσεία, είναι οι χώροι, εκείνοι στους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να εξερευνήσουν τις προσωπικές τους πεποιθήσεις. Με άλλα λόγια, μπορούν να επιδείξουν στο πλατύ κοινό πως διαμόρφωσαν τα γεγονότα και οι πεποιθήσεις των ανθρώπων του παρελθόντος την εμπειρία του παρόντος.

Στην αρχαιότητα το μουσείο περιγραφόταν ως τέμενος αφιερωμένο στη λατρεία των μουσών, δηλαδή στο συγκεκριμένο χώρο καλλιεργούνταν οι τέχνες, τα γράμματα, η μουσική, η ποίηση, η φιλοσοφία και ο χορός. Στην περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ο όρος χρησιμοποιείται για τους χώρους εκείνους, στους οποίους διεξάγονταν φιλοσοφικές συζητήσεις. Κατά την περίοδο της Αναγέννησης, ο όρος παραπέμπει σε ιδιωτικές συλλογές της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας, ενώ τον 17^ο αιώνα ο όρος μουσείο σχετίζεται με την πληρότητα των εγκυκλοπαιδικών γνώσεων και την ευρεία κάλυψη ενός γνωστικού αντικειμένου. Στα μέσα του 17^ου αιώνα στην Ευρώπη χρησιμοποιείται ο λατινικός όρος musaeum για τον προσδιορισμό συλλογών με περίεργα αντικείμενα. Στα τέλη του 17^ου αιώνα και στις αρχές του 18^ου καθιερώθηκε ο όρος μουσείο για συγκεκριμένα κτίρια, τα οποία στέγαζαν συλλογές αντικειμένων.

Τα μουσεία κατηγοριοποιούνται βάσει: α) των συλλογών που διαθέτουν, β) των φορέων που τα ιδρύουν και τα διαχειρίζονται, γ) του βεληνεκούς της συλλογής τους, δ) του κοινού του και ε) του εκθεσιακού τους χώρου. Αναλυτικότερα, όμως, η παραπάνω κατηγοριοποίηση των μουσείων οδηγεί σε μια ακόμα επιμέρους κατηγοριοποίηση, ήτοι:

Α) ανάλογα με τη συλλογή τους τα μουσεία διακρίνονται σε:

• Γενικού ενδιαφέροντος
• Αρχαιολογικά
• Τέχνης
• Ιστορικά
• Θεματικά
• Λαογραφικά
• Φυσικής Ιστορίας
• Επιστημών
• Πολεμικά
• Νομισματικά
• Ναυτικά
• Εθνολογικά

 Β) βάσει του ιδρυτικού και διαχειριστικού φορέα τους, διακρίνονται σε:

• Κρατικά
• Δημόσια
• Ιδιωτικά

 Γ) βάσει του βεληνεκούς τους, διακρίνονται σε:

• Εθνικά
• Περιφερειακά
• Τοπικά

Δ) βάσει του κοινού τους, διακρίνονται σε:

• Γενικά
• Εκπαιδευτικά
• Ειδικού ενδιαφέροντος

 Ε) βάσει του εκθεσιακού χώρου τους, διακρίνονται σε:

• Αρχαιολογικούς χώρους
• Υπαίθρια
• Ιστορικά κτίρια – μουσεία

 Η δημιουργία ενός κτιρίου, το οποίο θα στεγάσει ένα μουσείο, αποτελεί μια σημαντική διαδικασία. Ο σχεδιασμός νέων κτιριακών εγκαταστάσεων ή η μουσειακή αξιοποίηση παλαιών κτιριακών εγκαταστάσεων αναλαμβάνεται από ομάδες αρχιτεκτόνων – μηχανικών, οι οποίες φροντίζουν για την ένταξη του μουσείου στο φυσικό αστικό ή ημιαστικό τοπίο της περιοχής. Κατά τις εργασίες ανακαίνισης, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην κατάλληλη ένταξη ειδικών συσκευών κλιματισμού, οι οποίοι προαπαιτούνται για τη συντήρηση και την καλή κατάσταση των μουσειακών αντικειμένων. Σε ένα σύγχρονο μουσείο σημαντικό ρόλο παίζουν και οι βοηθητικές εγκαταστάσεις του, για τις οποίες λαμβάνεται ειδική μέριμνα. Τέτοιες βοηθητικές εγκαταστάσεις είναι τα διαδραστικά τεχνοπάρκα, τα εργαστήρια συντήρησης, τα γραφεία του διοικητικού προσωπικού, οι κατάλληλοι χώροι αποθήκευσης, στους οποίους θα αποτρέπεται η καταστροφή των μουσειακών αντικειμένων από ανθρωπογενείς ή περιβαλλοντικές αιτίες. Για ένα μουσείο πολύ σημαντική είναι και η καθαριότητα των χώρων αποθήκευσης, η κατηγοριοποίηση των αντικειμένων ανά υλικό, έτσι ώστε να είναι πιο εύκολος ο έλεγχός του και ο περιορισμός της καταστροφής των μουσειακών αντικειμένων. Για παράδειγμα: οστά και ελεφαντοστούν αποθηκεύονται σε θερμοκρασία όχι μεγαλύτερη των 25^ο C και σχετική υγρασία 45% - 55%, το ξύλο στους 20^ο C και υγρασία στους 45%, οι περγαμηνές και οι πάπυροι σε θερμοκρασία από 21^ο C – 25^ο C και σχετική υγρασία η οποία κυμαίνεται στους 40% - 50%, κεραμεικά και γυαλί, όπου οι ιδανικές υγρασίας για έκθεση και αποθήκευση είναι 45% - 55%, οι φωτογραφίες και τα αρνητικά, η σχετική υγρασία για την αποθήκευση φωτογραφικού υλικού κυμαίνεται από 30% έως 50%, και δεν υπερβαίνει το 60%, ενώ η ιδανική θερμοκρασία ποικίλει από 15^ο C – 25^ο C και δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 30^ο C, τα μεταλλικά αντικείμενα, επειδή υπόκεινται σε σοβαρή οξείδωση όταν η ατμοσφαιρική υγρασία είναι μεγαλύτερη των 65^ο C με 70^ο C χρειάζονται ειδικές συνθήκες αποθήκευσης.

Ο άνθρωπος θεωρείται μια από τις εξωγενείς αιτίες καταστροφής των μουσειακών αντικειμένων. Άλλες ανθρωπογενείς αιτίες είναι η ελλιπής γνώση στο χειρισμό των μουσειακών αντικειμένων, στη συντήρηση αυτών, στην αποθήκευση και τη μεταφορά τους. Ένας τρόπος να μειωθούν αυτές οι εξωγενείς αιτίες είναι η συνεχής εκπαίδευση του προσωπικού των μουσείων στις νέες μεθόδους και τεχνολογίες συντήρησης και αποκατάστασης.

Τι γίνεται όμως όταν ένα μουσείο υποδέχεται ένα μουσειακό αντικείμενο; Η υποδοχή του αντικειμένου από το μουσείο γίνεται με βάση τους κανόνες και τις πρακτικές της ICOM. Όσα προορίζονται για μόνιμη έκθεση στο μουσείο εκτιμώνται από τον υπεύθυνο συλλογών και τους συνεργάτες του, φωτογραφίζονται και καταγράφεται το υλικό, η τεχνική κατασκευή τους, η κατάστασή του, οι πολιτισμικές και ιστορικές αναφορές του, ο τόπος και η ημερομηνία παραγωγής του, η φωτογράφηση και ο τρόπος συντήρησής τους. Αυτοί οι κανόνες σε συνδυασμό με τη συνεργασία ειδικών επιστημόνων, όπως οι αρχιαιολόγοι, οι εθνολόγοι, οι ανθρωπολόγοι, οι ειδικοί της τέχνης κ.α., διαμορφώνουν μια νέα αντίληψη για το μουσείο, βοηθώντας το να απαγκιστρωθεί από την έννοια της απλής έκθεσης και να γίνει ένας ζωντανός χώρος έρευνας, εκπαίδευσης και τεκμηρίωσης.

Στόχος ενός μουσείου δεν πρέπει να είναι η απλή έκθεση των αντικειμένων του, αλλά η παρουσίαση και η σύνθεση συλλογών, με τέτοιο τρόπο, ώστε να αναδεικνύεται ο καλλιτεχνικός χαρακτήρας των εκθεμάτων, το γνωστικό πολιτισμικό τους υπόβαθρο, και με αυτόν τον τρόπο να ξεδιπλώνεται όλη η αξία τους. Για το λόγο αυτό, απαιτείται ειδική μέριμνα στα συνοδευτικά κείμενα των μουσειακών αντικειμένων, τα οποία πρέπει να περιλαμβάνουν στοιχεία για όλες τις κατηγορίες επισκεπτών και να αναπτύσσονται βάσει παραμέτρων που ενισχύουν τις αρχές της εκπαιδευτικής και επικοινωνιακής πολιτικής του μουσείου. Τα κείμενα αυτά αποτελούν ένα εξίσου σημαντικό τμήμα επικοινωνίας των επισκεπτών με την έκθεση και τους ανθρώπους του μουσείου, ενισχύοντας έτσι τον κοινωνικό παράγοντα του μουσείου. Σημαντική προϋπόθεση είναι αυτά τα κείμενα να είναι γραμμένα σε απλή και κατανοητή γλώσσα, χωρίς όμως να αποκρύβουν πληροφορίες ή να παραπληροφούν.

Μουσείο και Εκπαίδευση

Βασικό στοιχείο ενός μουσείου πρέπει να αποτελεί η κοινωνική διάσταση αυτού, η επικοινωνία με το κοινό όλων των ηλικιών, η ερμηνεία και η μετάδοση του περιεχομένου των συλλογών του. Όσες, λοιπόν, ξεναγήσεις λαμβάνουν χώρα στο μουσειακό χώρο θα πρέπει να είναι έτσι δομημένες, ώστε να παρέχουν όλες εκείνες τις εκπαιδευτικές δυνατότητες, προκειμένου το ίδιο το μουσείο να καταστεί χώρος εκπαίδευσης μικρών και μεγάλων. Επιμορφωτικά σεμινάρια, προγράμματα εκπαίδευσης και φυσικά το διαδίκτυο αποτελούν τα πιο σημαντικά «όπλα» ενός σύγχρονου αλλά και ζωντανού μουσείου.

Ιστορική εξέλιξη των μουσείων από την αρχαία Ελλάδα ως τις μέρες μας

Μέσα στο χρόνο το μουσείο διαθέτει τη δική του μακραίωνη ιστορία, μέχρι να φτάσει, στις μέρες μας, να αποτελεί έναν πολυδύναμο και πολυδιάστατο πολιτιστικό οργανισμό. Η λέξη «μουσείο» προέρχεται από τις εννέα Μούσες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, τις κόρες του Δία και της Μνημοσύνης. Στην αρχαία Ελλάδα το μουσείο ήταν ένας χώρος αφιερωμένος στη λατρεία των Μουσών, οι οποίες ήταν οι προστάτιδες των γραμμάτων και των επιστημών. Στα ιερά αυτών των χώρων καλλιεργούνταν οι τέχνες, τα γράμματα, η μουσική, η φιλοσοφία και διοργανώνονταν πολλές και διάφορες πνευματικές εκδηλώσεις. Πέραν, όμως, αυτών των εκδηλώσεων, οι χώροι αυτοί αποτελούσαν και επιστημονικά και διδακτικά κέντρα με γνωστό το Λύκειο του Αριστοτέλη στην Αθήνα, το οποίο λειτούργησε τον 4^ο αιώνα π.Χ., μέσα στο οποίο διεξάγονταν συστηματικές μελέτες βάσει τις επιστημονικής παρατήρησης. Σε αυτούς τους χώρους τέθηκαν οι βάσεις της φιλοσοφικής και ρητορικής αναζήτησης από τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα.

Στους ελληνιστικούς χρόνους ο Πτολεμαίος ο Α΄ (367 – 283 π.Χ), δημιούργησε το 290 το Μουσείο της Αλεξάνδρειας, το οποίο οικοδομήθηκε με σκοπό να αποτελέσει έναν παραπλήσιο χώρο του Λυκείου του Αριστοτέλη. Στο χώρο του μουσείου αυτού λειτουργούσε βιβλιοθήκη, το αστεροσκοπείο και ερευνητικά εργαστήρια, μετατρέποντάς το με αυτόν τον τρόπο σε ένα πολυδύναμο ερευνητικό κέντρο. Αρχιτεκτονικά το κτίριο έμοιαζε με αρχαιοελληνικό ιερό, ενώ το εσωτερικό του περιστοιχιζόταν από αγάλματα και πολύτιμα έργα τέχνης.

Από τον 4^ο μέχρι τον 14^ο αιώνα μ.Χ. παρατηρείται μια καμπή στην ιστορία των ευρωπαϊκών μουσείων, περίοδος η οποία, ως επί τω πλείστον, διακρίνεται από συνεχείς πολέμους, καταστροφές και δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Τη διατήρηση έργων τέχνης την αναλαμβάνουν ιδιώτες, κυρίως κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών χρόνων. Στα χρόνια του Μεσαίωνα οι συλλογές εμπλουτίστηκαν με εκκλησιαστικά χειρόγραφα, τα οποία συλλέγονταν από μοναστήρια.

Η ιταλική αναγέννηση και ο 15^ος αιώνας αποτέλεσε μια περίοδο κατά την οποία διενεργείται μια σημαντική στροφή του ανθρώπου προς τις τέχνες, τα γράμματα και τις επιστήμες. Οι ιδιωτικές συλλογές έργων τέχνης μελετούνταν, ερευνούνταν και ήταν προσβάσιμες σε βασιλιάδες, ευγενείς και εκλεκτούς επισκέπτες, προσδίδοντάς τους κι έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Αυτό διήρκεσε μέχρι τα τέλη του 17^ου αιώνα. Ο 17^ος αιώνας, γενικότερα, αποτέλεσε το γόνιμο υπέδαφος για το άνοιγμα των βασιλικών και εκκλησιαστικών συλλογών στο ευρύ κοινό. Το αποτέλεσμα ήταν τον 18^ο αιώνα να ιδρυθούν τα πρώτα δημόσια μουσεία, όπως ήταν το μουσείο του Λούβρου και το Βρετανικό Μουσείο. Στην Ιταλία δωρήθηκαν μεγάλες συλλογές, όπως ήταν η συλλογή Uffizi της Φλωρεντίας. Στην Αυστρία δωρήθηκαν ολόκληρες βασιλικές κατοικίες, όπως το Schloss Belvedere, το οποίο μετατράπηκε σε αίθουσες τέχνης. Τον 19^ο αιώνα ο θεσμός του μουσείου είχε καθιερωθεί, πλέον, και άρχισε να προβάλλεται ως ένας χώρος διαμόρφωσης της εθνικής συνείδησης των πολιτών, καθώς και ως χώρος διατήρησης της πολιτισμικής κληρονομιάς κάθε χώρας. Στο πλαίσιο του κινήματος του Νεοκλασικισμού στη Γαλλία και τη Γερμανία τα μουσεία κατασκευάζονταν σύμφωνα με την αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική, με σκοπό να προκαλέσουν δέος και θαυμασμό.

Στην Ελλάδα, το 1874 δημιουργείται το Μουσείο της Ακρόπολης, το 1886 το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, το 1875 το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας,  και η Εθνική Πινακοθήκη το 1900.

Κατά τη διάρκεια του 20^ου αιώνα δημιουργούνται πολυάριθμα μουσεία σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική, ενώ διαμορφώνονται και νέες κατηγορίες μουσείων, όπως είναι τα μουσεία των Επιστημών και Τεχνολογίας, Σύγχρονης Τέχνης, Λαογραφικά Μουσεία.

Το μουσείο πρέπει να συνδυάζει την αισθητική απόλαυση των εκθεμάτων του σε συνδυασμό με την έρευνα, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία.

Το παλαιό  και το νέο μουσείο της Ακρόπολης

Το μουσείο της Ακρόπολης είναι αρχαιολογικό μουσείο με ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης των Αθηνών. Το μουσείο κτίστηκε για να στεγάσει κάθε αντικείμενο το οποίο βρέθηκε πάνω στον ιερό βράχο της Ακρόπολης και στους πρόποδές του, καλύπτοντας μια ευρεία χρονική περίοδο από τη Μυκηναϊκή εποχή μέχρι τη Ρωμαϊκή και παλαιχριστιανική Αθήνα, ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται πάνω στον αρχαιολογικό χώρο Μακρυγιάννη, κατάλοιπό των ρωμαϊκών και πρώιμων χρόνων. Το νέο μουσείο της Ακρόπολης άνοιξε για το κοινό στις 21 Ιουνίου του 2009.

Το πρώτο μουσείο της Ακρόπολης θεμελιώθηκε στα νοτιοανατολικά του Παρθενώνα στις 30 Δεκεμβρίου του 1865 και ολοκληρώθηκε το 1874 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Παναγή Κάλκου. Στις ανασκαφές του 1885 – 1890 ανακαλύφθηκαν τα γλυπτά που είχαν καταστρέψει οι Πέρσες κατά τη δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα, και έτσι το μικρό μέχρι τότε μουσείο της Ακρόπολης, αναγκάσθηκε να μεγαλώσει, προκειμένου να δεχθεί τα νέα αυτά ευρήματα. Έτσι, το 1888 κατασκευάστηκε ένα μικρότερο κτίριο στα ανατολικά εκείνου του κτιρίου, στο οποίο τοποθετήθηκαν τα λιγότερο σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου πολλά από τα ευρήματα αποθηκεύτηκαν στα υπόγεια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και στις σπηλιές των γειτονικών λόφων. Επανήλθαν στο μουσείου μετά το τέλος του πολέμου και επανατοποθετήθηκαν στα 1946 και 1947.

Το 1953 άρχισαν οι εργασίες για την επέκταση του μουσείου σε σχέδια του αρχιτέκοντα Πάτροκλου Καταντινού. Το μικρότερο κτίριο κατεδαφίστηκε, κτίστηκαν νέες αίθουσες και άλλαξε η διαρρύθμιση των παλιών. Οι πρώτες αίθουσες άνοιξαν το 1956 και η επανέκθεση ολοκληρώθηκε το 1964 επιμέλεια του αρχαιολόγου Γιάννη Μηλιάδη. Παρά όμως τις διαδοχικές του επεκτάσεις το κτίριο δεν είχε τις δυνατότητες έκθεσης κι άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων, τα οποία ανακαλύπτονταν σταδιακά στον βράχο της Ακρόπολης, κι έτσι από το 1974 εγέρθηκε θέμα οικοδόμησης νέου κτηρίου. Η ανέγερση μάλιστα του νέου μουσείου κρίθηκε επιτακτική, καθώς η Ελλάδα πρόεβαλλε έντονα το ζήτημα της επιστροφής των μαρμάρων του Παρθενών από το Βρετανικό Μουσείο.

Το νέο μουσείου της Ακρόπολης

Το 2000 προκηρύχθηκε νέος διεθνής διαγωνισμός, οι προτάσεις κρίθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2001 από διεθνή επιτροπή αξιολόγησης. Το νέο μουσείο της Ακρόπολης βρίσκεται στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, στο οικόπεδο του πρώην στρατοπέδου Μακρυγιάννη, σε ευθεία απόσταση 280 μέτρων από τον Παρθενώνα. Η κύρια είσοδός του βρίσκεται στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Το σχέδιο που προκρίθηκε ήταν του γαλλοελβετού Μπερνάν Τσουμί, το οποίο εμπλέκει το φως, την κίνηση και τον αρχιτεκτονικό προγραμματισμό. 

Όσον αφορά την κίνηση, η διαδρομή του επισκέπτη σχηματίζει ένα τρισδιάστατο βρόγχο, προσφέροντας μια αρχιτεκτονική και χωρική εμπειρία με αφετηρία την ανασκαφή ως την αίθουσα του Παρθενώνα και πίσω. Το φως παίζει κι αυτό πολύ σημαντικό ρόλο, καθώς ο φωτισμός του νέου μουσείου βασίζεται στο φυσικό φως, παρουσιάζοντας κυρίως έργα γλυπτικής τα οποία απαιτούν διαφορετικές συνθήκες φωτισμού από άλλους τύπους μουσείων. Τέλος, το μουσείο δομείται γύρω από έναν πυρήνα από σκυρόδεμα με τις ακριβείς διαστάσεις της ζωοφόρου του Παρθενών. Μέσα στον πυρήνα αυτό τοποθετούνται οι χώροι υποστήριξης ενώ γύρω του και στο αίθριο που δημιουργείται αναπτύσσονται οι εκθεσιακοί χώροι του μουσείου. Το κτήριο στηρίζεται σε υπερυψωμένους πυλώνες θεμελιωμένους ανάμεσα στις αρχαιότητες για την καλύτερη προστασία του αρχαιολογικού χώρου. Σε αρκετά σημεία στο εσωτερικό και το εξωτερικό του κτηρίου τα δάπεδα είναι διαφανή, επιτρέποντας στη θέαση των υποκείμενων αρχαιοτήτων.

Οι συλλογές του μουσείου εκτίθενται σε τέσσερα επίπεδα, στο πέμπτο επίπεδο στεγάζονται οι βοηθητικοί χώροι, όπως η αίθουσα επισήμων, το εστιατόριο και το πωλητήριο. Το επίπεδο της ανασκαφής βρίσκεται κάτω από το κτήριο του μουσείου και η επισκεψιμότητά του ξεκίνησε το τέλος του 2011.

Από τότε το νέο μουσείο της Ακρόπολης χαίρει της εκτίμησης και της επίσκεψης ανθρώπων από όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, αξίζει να το επισκεφθούμε κι εμείς. Σήμερα που γιορτάζουν τα μουσεία είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να τα επισκεφθούμε και να τα γνωρίσουμε από κοντά … έστω και μετά τις εκλογές …

Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 1ο μέρος

Από σήμερα, στους Παραμυθούληδες, επειδή δεν ξεχνάμε ποτέ την χριστιανική πίστη μας, και μέχρι τις 26 Μαΐου, εν όψει της συνάντησης του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Πάπα Φραγκίσκου στον Πανάγιο Τάφο στα Ιεροσόλυμα, στις 25 Μαΐου, θα κάνουμε μια ιστορική αναδρομή σχετικά με το σχίσμα των δύο Εκκλησιών, προκειμένου να αντιληφθούμε τη σημασία της συνάντησης αυτής.

1^ο κεφάλαιο

Εισαγωγικά περί του μεγάλου σχίσματος Ανατολικής – Δυτικής Εκκλησίας το 1054 μ.Χ.

Εν όψει της συνάντησης του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Πάπα Φραγκίσκου στον Πανάγιο Τάφο στα Ιεροσόλυμα, οι δύο ιεράρχες θα ανταλλάξουν τον ασπασμό αγάπης, θα υπογράψουν κοινή διακήρυξη, και θα υπάρξει οικουμενική προσευχή με τους επικεφαλής διαφόρων Εκκλησιών, ως συνέχεια της κοινής επίσκεψης που είχε πραγματοποιήσει ο Πατριάρχης Αθηναγόρας και ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ το 1964, εμείς θεωρούμε σκόπιμο να κάνουμε μια εκκλησιαστική ιστορική αναδρομή στα αίτια που οδήγησαν στο σχίσμα της Ανατολικής με τη Δυτική Εκκλησία, έτσι ώστε η νέα αυτή συνάντηση να μας βρει πλήρως ενημερωμένους.

Το σχίσμα του 1.054 των εκκλησιών της Ανατολής και της Δύσης θεωρείται ως το συγκλονιστικότερο εκκλησιαστικό γεγονός δια μέσου των αιώνων, ως το δραματικό τέλος μιας μακράς διαδικασίας διαφοροποιήσεων ανάμεσα στις δύο εκκλησίες, αρχής γενομένης ήδη από το τέλος του 5^ου αιώνα και με κορύφωση την κανονικότητα ή μη της εκλογής του Πατριάρχη Φωτίου (863-867). Η αμφισβήτηση της κανονικότητας της εκλογής του Πατριάρχη Φωτίου δεν δύναται να θεωρηθεί σχίσμα, δεδομένου ότι δεν υπήρχαν όλα τα κανονικά εκείνα στοιχεία του πραγματικού σχίσματος. Η αμφισβήτηση από τον πάπα Ρώμης Νικόλαο της κανονικότητας της εκλογής του ιερού Φωτίου ή της εκθρονίσεως του Ιγνατίου, παρά το γεγονός ότι προκάλεσε μονομερή διακοπή της κοινωνίας των δύο θρόνων για τρία περίπου χρόνια, δεν έπληξε την ενότητα του εκκλησιαστικού σώματος. Η σκόπιμη καλλιέργεια εντάσεως μεταξύ των δύο θρόνων για μια αδιάφορη πτυχή της κανονικής παραδόσεως (τη λεγόμενη αθρόαν χειροτονία) δεν επαρκούσε για τη θεμελίωση σχίσματος και εγκαταλείφθηκε από τον ίδιο τον παπικό θρόνο στη συνολική θεώρηση του θέματος. Αξιολογώντας κανονικά και εκκλησιολογικά την κατάσταση των δύο θρόνων εκείνη την περίοδο, θα μπορούσε αυτή να χαρακτηριστεί ως μια κατάσταση ακοινωνησίας, η οποία όμως εκτονώθηκε προτού λάβει τις εφιαλτικές διαστάσεις του εκκλησιαστικού σχίσματος.

Η απόφαση της συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως το 867 για την ανταπόδοση της καθαιρέσεως στον πάπα Νικόλαο θα μπορούσε να εντείνει την κατάσταση και να οδηγήσει σε κανονικό σχίσμα των δύο εκκλησιών, δεδομένου ότι σε εκείνη την σύνοδο ο πατριάρχης Φώτιος έθεσε σοβαρά θεολογικά (filioque) και εκκλησιαστικά θέματα (παπικό πρωτείο, επιβολή συνοδικώς κατακριθέντων λατινικών εθίμων στη Βουλγαρία), η απόφαση όμως της συνόδου αυτής παρέμεινε ανενεργός μετά την εκθρόνιση του Φωτίου, διευκολύνοντας με αυτόν τον τρόπο την εκτόνωση της κρίσης και την αποκατάσταση των κανονικών σχέσεων της Ρώμης και της Κωνσταντινούπολης. Η εγκύκλια επιστολή του Φωτίου έγειρε σοβαρά θεολογικά και εκκλησιαστικά ζητήματα, οι οποίες κυρώθηκαν συνοδικώς, τροφοδότησε τη θεολογική γραμματεία της Ανατολής, ενώ η προγενέστερη επιστολή του Νικολάου προς τον ηγεμόνα των Βουλγάρων Βόρη είχε ανάλογες προεκτάσεις στη θεολογική γραμματεία της Δύσης με έντονο πολεμικό πνεύμα εναντίον της ανατολικής παράδοσης. Η ειδική σχέση των δύο «πολεμικών κειμένων» με θέματα δικαιοδοσίας των δύο θρόνων στο χώρο της ιεραποστολής εξηγούν πολλά από τα στοιχεία της επιλεγμένης οξύτητας, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα εκκλησιαστικά έθιμα. Η επίσημη, όμως, αποδοκιμασία αυτών στα πλαίσια του ιεραποστολικού ανταγωνισμού θεμελιώθηκε σε μια νέα διαλεκτική θεολογικής δικαιώσεως, η οποία πολλαπλασίασε τις αντιπαραθέσεις των δύο θεολογικών παραδόσεων επιταχύνοντας τελικά την πορεία προς το σχίσμα των Εκκλησιών Ανατολής και Δύσης το 1.054.

Ποια όμως ήταν τα πραγματικά αίτια που οδήγησαν στο μέγα αυτό σχίσμα; Τα κύρια αίτια του σχίσματος του 1054 διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: α) θεολογικά (filioque), β) πολιτικά, όπως ήταν η ίδρυση του παπικού κράτους και της φραγκικής αυτοκρατορίας από τον Καρλομάγνο, και γ) εκκλησιαστικά, όπως ήταν το παπικό πρωτείο, τα εκκλησιαστικά έθιμα. Ο διαχωρισμός αυτός είναι καθαρά θεωρητικός, καθώς το αίτιο δεν μπορεί να είναι μόνο ένα. Για παράδειγμα στην ίδρυση του παπικού κράτους και της αυτοκρατορίας της Δύσης ενυπάρχει άμεσα ή έμμεσα η θεωρία του παπικού πρωτείου. Από τον 4^ο αιώνα είχε αρχίσει ένας αγώνας μεταξύ της βασιλείας και της ιερωσύνης τόσο στην Ανατολή, όσο και στη Δύση, αλλά στην Ανατολή ήταν πιο υποτονικός, λόγω της διαμόρφωσης των αρμονικών σχέσεων μεταξύ Εκκλησίας και Πολιτείας. Στη Δύση, όμως, έλαβε μεγάλες διαστάσεις, εξαιτίας των ιδιόμορφων πολιτικών συνθηκών και της ασαφούς εξουσίας του παπικού θρόνου. Το παπικό πρωτείο διαπνεόταν πάντα από αέρα εξουσίας με διαφορετικό πρόσωπο κάθε φορά. Το παπικό πρωτείο προβαλλόταν στις σχέσεις του παπικού θρόνου προς τις Εκκλησίες της Ανατολής, ενώ εμφανιζόταν με το προσωπείο της θεωρίας περί της υπαλλήλου σχέσεως των δύο εξουσιών όταν στρεφόταν προς τους ηγεμόνες της Δύσης. Το αποτέλεσμα ήταν η παπική θεωρία περί δύο εξουσιών να οδηγήσει στην ίδρυση ενός μικρού παπικού κράτους στην Ιταλία, το οποίο υπέθαλπε τη διεκδίκηση της παπικής έναντι της βασιλικής εξουσίας. Το γεγονός ότι ήδη από τον 8^ο αιώνα ήταν γνωστές οι θεολογικές διαφορές (filioque) αυτές χρησιμοποιήθηκαν περιστασιακά και κυρίως μετά την αντιπαράθεση στο χώρο της ιεραποστολής και την οξεία ρήξη των θρόνων της Πρεσβυτέρας και της Νέας Ρώμης, κάνει φανερό το ότι το κυριότερο αίτιο του σχίσματος των Εκκλησιών Ανατολής και Δύσης πρέπει να αναζητηθεί τόσο στο παπικό πρωτείο, το οποίο ενισχύθηκε με τις ψευδοισιδώρειες διατάξεις, όσο και στην παπική αξίωση επιβολής του σε όλη την Εκκλησία. Οι υπόλοιπες διαφορές, όπως ήταν το filioque, η ίδρυση του παπικού κράτους, η εισαγωγή ρωμαϊκών εκκλησιαστικών εθίμων, η υποχρεωτική αγαμία του κλήρου, η τέλεση του χρίσματος από τους επισκόπους μόνο, ο περιορισμός της μεγάλης τεσσαρακοστής σε μια μόνο εβδομάδα, τα άζυμα, απλώς διεύρυναν το ήδη υπάρχον χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Ένα χάσμα το οποίο όμως ήταν αποτέλεσμα μιας μακράς σειράς εκκλησιαστικών μεταβολών, οι οποίες τόνισαν τη διαφορά του ρωμαϊκού και του ελληνικού πνεύματος καταλήγοντας σε μια αντίθεση μεταξύ του συγκεντρωτικού ρωμαϊκού πνεύματος του παπικού θρόνου και της συνοδικής συνείδησης της ορθοδόξου Ανατολής.

Το παπικό πρωτείο βασίστηκε στα πρεσβεία τιμής του θρόνου της Ρώμης, τα οποία αναγνωρίσθηκαν εθιμικώς τους τρεις πρώτες αιώνες, αλλά κανονικώς με τους κανόνες της Α΄, Β΄, και Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Τα πρεσβεία τιμής δεν είχαν διοικητικό χαρακτήρα μέχρι το τέλος του 4^ου αιώνα, αλλά και οι λοιποί πατριαρχικοί θρόνοι της Κωνσταντινούπολης, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων σε αυτά θεμελίωσαν όλες τις διοικητικές διεκδικήσεις τους κατά το πρώτο μισό του 5^ου αιώνα, εποχή κατά την οποία εμφανίστηκε και η θεωρία του παπικού πρωτείου. Όμως, το παπικό πρωτείο δεν αποτελούσε μόνο μια διοικητική διεκδίκηση επάνω σε όλη την Εκκλησία, αλλά εξελισσόταν σε μια εκκλησιολογική θεμελίωση της κυριαρχικής θέσης του πάπα σε ολόκληρη την Εκκλησία, ιδιαιτέρως δε με τη θεωρία για τη μυστική ταύτιση της εξουσίας του Αποστόλου Πέτρου προς την εξουσία των εκάστοτε παπών Ρώμης, δηλ. ότι διαμέσου κάθε πάπα ενεργεί στην Εκκλησία ο ίδιος ο Απόστολος Πέτρος. Την ιδέα αυτή είχε διακηρύξει για πρώτη φορά ο παπικός αντιπρόσωπος Φίλιππος στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 431 και είχαν τονίσει ιδιαίτερα οι πάπες Λέων ο Α΄ (440 - 461) και Γελάσιος ο Α΄ (492-496), κυρίως στον αγώνα τους ενάντια του θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Η Ανατολή αντέδρασε όταν κατανόησε τη σοβαρότητα της εκκλησιολογικής αυτής παρέκκλισης, όμως η θεωρία περί του θείου δικαίου παπικού πρωτείου ήταν πλέον πλήρως διαμορφωμένη. Δυστυχώς, στην ευρύτερη αποδοχή της παρέκκλισης αυτής συνετέλεσαν κι άλλα γεγονότα, ήτοι η υποταγή των πατριαρχείων της Ανατολής (Αντιοχείας, Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων) στους Άραβες από τα μέσα του 7^ου αιώνα, από τη σταδιακή κατάρρευση της βυζαντινής κυριαρχίας στην Ιταλία στις αρχές του 8^ου αιώνα, κυρίως μετά την κατάλυση της Ραβέννας από τους Λογγοβάρδους, από την κυριαρχία του φραγκικού κράτους σε ολόκληρη σχεδόν τη Δύση κατά την περίοδο του Καρλομάγνου, εποχή κατά την οποία αυτονομήθηκε ο παπικός θρόνος από τη βυζαντινή πολιτική κηδεμονία και από τη διαπίστωση ότι το παπικό πρωτείο εξυπηρετούσε το αντιβυζαντινό πνεύμα των Φράγκων, γι’ αυτό και ενίσχυθηκε από τις ψευτοισιδώρειες διατάξεις ήδη από τις αρχές του 9^ου αιώνα.

Από τη στιγμή που ο παπικός θρόνος τα βρήκε με τους Φράγκους εγέρθηκε στη Δύση το θέμα του filioque, δηλ. η διδασκαλία περί εκπορεύσεως του αγίου πνεύματος όχι μόνο εκ τους Πατρός αλλά και εκ του Υιού, η οποία συνδεόταν με τις βησιγοτθικές αρειανικές ρίζες της φραγκικής θεολογίας. Οι βησιγότθοι είχαν δεχθεί τον αρειανισμό και οι οποίοι πιεζόμενοι από την Ανατολή κατέφυγαν στην Ισπανία και κατά επέκταση και όλα τα γερμανικά φύλα (ήτοι: Οστρογότθοι, Βάνδαλοι, Βουργούνδιοι, Σουηβοί κ.α.), τα οποία απορροφήθηκαν από το φραγκικό κράτος. Μάλιστα, η σύνοδος του Τολέδο το 589 εισήγαγε τελικά το filioque στο σύμβολο της Νίκαιας – Κωνσταντινούπολης. Η εισαγωγή της καινοτομίας αυτής από τον 8^ο αιώνα στο φραγκικό κράτος ήταν συνέπεια της αφομοίωσης στο κράτος αυτό όλων των αρειανικών γερμανικών φυλών, τα οποία διέθεταν μια ανεπτυγμένη αρειανική θεολογία και επηρέασαν τη γέννηση της φραγκικής θεολογίας. Η προσθήκη του filioque έγινε και επίσημα δεκτή στη σύνοδο της Φρανκφούρτης το 796 και από τη σύνοδο του Ακυϊσγράνου το 809. Οι ορθόδοξοι μοναχοί της Παλαιστίνης κατηγόρησαν τους φράγκους μοναχούς ως αίρεση. Ο πάπας Λέων ο Γ΄ την αποδοκίμασε και ανάρτησε δύο αργυρές πλάκες στο ναό του αγίου Πέτρου με το σύμβολο της Πίστεως χωρίς την προσθήκη του filioque, ενώ καταδίκασε κάθε προσθήκη ή αλλοίωση του παραδεδομένου συμβόλου της πίστεως. Η επίσημη αυτή αντίδραση του παπικού θρόνου δεν είναι και τελείως άσχετη με την εκλογή των ανατολιτικών κυρίως υποψηφίων για τον παπικό θρόνο κατά την πρώτη περίοδο της εικονομαχίας (727 - 787), αλλά πλέον η επίδραση της φραγκικής θεολογίας ήταν αισθητή σε όλη τη Δύση κατά την εποχή του Καρλομάγνου. Η διδασκαλία αυτή του filioque υιοθετήθηκε και από λατίνους θεολόγους. 

"Η Δεσποινίδα Ζήλια" - 38ο κεφάλαιο

- Άντε παιδιά αφού τα κανονίσαμε όλα, καιρός να πάμε και στο μάθημα, είπε ο Γιάννης.
Κατεβαίνοντας τις σκάλες, χαιρετίσαμε τη μαμά του Λουκά και την ευχαριστήσαμε για τις πορτοκαλάδες που μας κέρασε. Όλες οι βιταμίνες είναι ευπρόσδεκτες.
- Τι έγινε αγόρια, μας είπε η μαμά του Λουκά, τελείωσε η συνάντηση κορυφής ή να σας περιμένω και μετά τα αγγλικά;
- Όχι, κυρία Χριστίνα, μετά θα πάμε σπίτι μας να φάμε, σας ευχαριστούμε για την πρόσκληση, αλλά να μην σας κουράζουμε, απάντησε ο Γιάννης, που ήταν τελευταίος.
- Κρίμα, είπε η κυρία Χριστίνα, κι εγώ τι θα τα κάνω δύο ταψιά λουκανικοπιτάκια;
- Μην ανησυχείτε, ξαναείπε ο Γιάννης, βάλτε τα σε αλουμινόχαρτο και δώστε τα αύριο στο Λουκά, να τα φάμε στο διάλειμμα.
- Εντάξει, Γιάννη, θα σας τα ετοιμάσω για το σχολείο αύριο, άντε καλό μάθημα τώρα και το μυαλό μέσα στο κεφάλι μας, έτσι; ξαναείπε η μαμά του Λουκά. Τελικά σκέφτηκα όλες οι μαμάδες του κόσμου είναι ίδιες και απαράλλακτες, απλώς μιλάνε διαφορετική γλώσσα η κάθε μια. Λες και βγαίνουν από την ίδια σχολή βρε παιδί μου, αιώνες τώρα ...
Στο φροντιστήριο ήμασταν όλο κέφι, το οποίο κατάφερε και μας το χάλασε η έκπληξη της Miss Sarah. Κοινώς γράψαμε διαγώνισμα, απροειδοποίητο, (πότε θα πάρει σύνταξη αυτή η γυναίκα, πότε, μάλλον ποτέ!). Ευτυχώς, που λίγο πολύ είχαμε διαβάσει όλοι μας, γιατί όποιος γράψει κάτω από 18 μαύρο φίδι που τον έφαγε. Η Miss Sarah τότε είναι στα καλύτερά της, αφού βάζει στον ταλαίπωρο που έγραψε κάτω από 18 να κάνει επανάληψη όχι μόνο την ύλη του τεστ που γράψαμε, αλλά και την ύλη του προηγούμενου τέστ, χαράς ευαγγέλια, για όποιον θέλει να περάσει ένα όμορφο εγγλέζικο απόγευμα, και, φυσικά, στο επόμενο μάθημα ξαναγράφει το διαγώνισμα, κάνοντας κι ένα τάμα στην κοντινή εκκλησία μας, μπας και τον ακούσει ο Θεός και καταφέρει και γράψει πάνω από 18 και γλιτώσει την τρίτη επανάληψη, και άρα και το τρίτο διαγώνισμα, αχ καλέ Miss Sarah, σήμερα όμως σας την φέραμε γιατί ήμασταν όλοι μα όλοι διαβασμένοι!