Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 2ο μέρος

Η σύγκρουση της Ρώμης με την Κωνσταντινούπολη με αφορμή την εκλογή στον πατριαρχικό θρόνο του ιερού Φωτίου.

Οι παρεκκλίσεις της Δύσης έγιναν αντικείμενο οξύτερης διαμάχης μεταξύ αυτής και της Ανατολής. Αφορμή στάθηκε η κανονικότητα της διαδοχής του Ιγνατίου από τον Πατριάρχη Φώτιο στο Θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Η εσωτερική διάσπαση της εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης από το γεγονός αυτό έδωσε μια ακόμα ευκαιρία στον αυταρχικό και φιλόδοξο πάπα της Ρώμης Νικόλαο Α΄ (858 - 867) να εγείρει τις παλιές διεκδικήσεις του παπικού θρόνου στο Α. Ιλλυρικό, με την προβολή του παπικού πρωτείου, σύμφωνα με τις ψευτοϊσιδώρειες διατάξεις. Η έκρυθμη εκκλησιαστική κατάσταση, η οποία δημιουργήθηκε στο Βυζάντιο μετά το πέρας της εικονομαχικής έριδας, λόγω κυρίως της αντιδράσεως των ζηλωτών Στουδιτών στη μετριοπαθή αντιμετώπιση των μετανοούντων εικονομάχων, ανάγκασε τον πατριάρχη Μεθόδιο (843 - 847) να αναθεματίσει τους ηγέτες των αντιδρώντων. Ο Μεθόδιος δεν διαφωνούσε βεβαίως προς τους Στουδίτες ως προς το κύρος των χειροτονιών αυτών, οι οποίες είχαν τελεσθεί από τους εικονομάχους πατριάρχες, αλλά έκρινε αναγκαία την άσκηση εκκλησιαστικής οικονομίας.

Ωστόσο καίτοι υποστηριζόταν από τους μοναχούς του Ολύμπου της Βιθυνίας και από τη βασίλισσα Θεοδώρα, δεν μπόρεσε να καταστείλει τις αντιδράσεις των ζηλωτών μοναχών, οι οποίες συνεχίσθηκαν μέχρι και την άνοδο του Ιγνατίου στον πατριαρχικό θρόνο το 848. Τόσο η Θεοδώρα, όσο και ο πανίσχυρος αξιωματούχος Θεόκτιστος στην αρχή είχαν ταχθεί υπέρ της φιλελεύθερης πλευράς των Πολιτικών, ο δε Πατριάρχης Μεθόδιος από αυτούς επέλεγε συνήθως και χειροτονούσε επισκόπους στις χηρεύουσες επισκοπές. Στους Πολιτικούς ανήκαν διακεκριμένες και ισχυρές προσωπικότητες, όπως ο καθηγητής πανεπιστημίου Κωνσταντινουπόλεως Λέων ο Φιλόσοφος, ο ιερός Φώτιος, ο Γρηγόριος Ασβεστάς, ο Βάρδας. Ο θάνατος όμως του Μεθοδίου προκάλεσε οξύτατη αντιπαράθεση των Ζηλωτών και των Πολιτικών ως προς τον εκλεγησόμενο νέο πατριάρχη. Ειδικότερη μνεία πρέπει να γίνει για το πρόσωπο του αρχιεπισκόπου Συρακουσών Γρηγορίου Ασβεστά, ο οποίος ήταν στενός φίλος του πατριάρχη Μεθοδίου και είχε εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη, αμέσως μετά την αραβική επιδρομή στη Σικελία γύρω στο 827. Διακρινόταν για την ευρύτατη παιδεία του και το καλλιγραφικό του ταλέντο, είχε δε φιλοτεχνήσει πολλά χειρόγραφα. Η έντονη ανάμιξή του στα εκκλησιαστικά πράγματα κατά την πατριαρχία του Μεθοδίου είχε προκαλέσει την αντίδραση των Στουδιτών και γενικότερα των Ζηλωτών, δεν αποκλείεται δε να είχε και προσωπικές φιλοδοξίες για τον πατριαρχικό θρόνο μετά τον θάνατο του Μεθοδίου. Είναι όμως βέβαιο ότι ο Γρηγόριος Ασβεστάς εργάσθηκε στο παρασκήνιο για την εκλογή ενός μετριοπαθή πατριάρχη, καίτοι η Θεοδώρα από πεποίθηση και ο Θεόκτιστος από πολιτική σκοπιμότητα τάχθηκαν υπέρ του υποστηριζόμενου από τους αδιάλλακτους Ζηλωτές μοναχού Ιγνατίου, γιού του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβέ (811-813). Όπως η εκλογή του μετριοπαθούς Μεθοδίου είχε προκαλέσει την πείσμονα αντίδραση των Ζηλωτών έτσι και η εκλογή του ζηλωτή Ιγνατίου προκάλεσε την αγανάκτηση των Πολιτικών, οι οποίοι προοδευτικά συσπειρώθηκαν γύρω από τον συνεχώς ισχυροποιούμενο καίσαρα Βάρδα.

Η εκλογή του Ιγνατίου (846 – 858 και 867 - 877) δεν έγινε βεβαίως με κανονική σύγκληση και συγκρότηση της Πατριαρχικής Συνόδου, οφειλόταν δε σαφώς στην πρωτοβουλία της βασίλισσας Θεοδώρας. Η πρώτη ρήξη του Ιγνατίου προς τους Πολιτικούς είχε ως αφετηρία τη σύγκρουσή του με τον πολυπράγμονα λόγιο αρχιεπίσκοπο Συρακουσών Γρηγόριο Ασβεστά, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα αντιπαθής στον Ιγνάτιο. Του απαγόρευσε να παραστεί στην τελετή της ενθρονίσεώς του, ενώ αργότερα με τοπική σύνοδο τον καθαίρεσε και αφόρισε τους οπαδούς ή τους υποστηρικτές του το 853. Ο Γρηγόριος Ασβεστάς, ο οποίος ασκούσε προφανώς μεγάλη επιρροή στο συμπατριώτη του πατριάρχη Μεθόδιο, είχε ίσως εισηγηθεί και την καταδίκη των ζηλωτών Στουδιτών, οι οποίοι δια μέσου του ομόφρονα πατριάρχη Ιγνατίου ανταπέδιδαν πλέον τα ίσα. Οι Πολιτικοί δεν ανέχονταν τον αδιάλλακτο πατριάρχη, η δε ισχυροποίηση του καίσαρα Βάρδα, ηγέτη των Πολιτικών, ιδιαίτερα μετά τη δολοφονία του Θεόκτιστου το 856, οδήγησε στην εναντίον του σκλήρυνση της θέσεως του Ιγνατίου. Όλα αυτά όμως ήταν λάθος τακτική. Ο Βάρδας συκοφαντήθηκε ότι είχε δήθεν ανήθικες σχέσεις με τη νύφη του από τον αποθανόντα γιό του, ο δε πατριάρχης Ιγνάτιος, επηρεασμένος από τους αντιπάλους του Βάρδα στο Παλάτι, είχε δημόσια αρνηθεί να του προσφέρει τη θεία κοινωνία στο ναό της αγίας Σοφίας. Η ηθική μείωση του καίσαρα δεν εξουδετέρωσε την επιρροή του στα δημόσια πράγματα, όταν δε διαμορφώθηκαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ο Βάρδας αποφάσισε να επιβάλει τον μοναδικό βίο στην αδελφή του Θεοδώρα και στις θυγατέρες της για να αφαιρέσει και τα τελευταία ερείσματα τόσο του Ιγνατίου, όσο και των αντιπάλων του.