Το σχίσμα των δύο Εκκλησιών - 6ο μέρος

Το 867 ο πατριάρχης Φώτιος αναγκάσθηκε να λύσει τη μακρόχρονη σιωπή του αποστέλλοντας την περίφημη Εγκύκλια Επιστολή του με την οποία ανήγγειλε στους πατριάρχες της Ανατολής τη συνοδική καταδίκη τόσο των ρωμαϊκών εθίμων, τα οποία είχαν εισαχθεί με την αντικανονική παρέμβαση στη Βουλγαρία, όσο και της αιρετικής διδασκαλίας του filioque, τούς καλούσε να αποστείλουν αντιπροσώπους στη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης για την αυθεντικότερη διευθέτηση του δημιουργηθέντος εκκλησιαστικού ζητήματος. Στη σύνοδο παρέστησαν ο αυτοκράτορας αυτοπροσώπως, η σύγκλητος και όλοι οι επίσκοποι της δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Θρόνου, πυρήνας δε του κατηγορητηρίου ήταν το πρόσωπο και οι αντικανονικές ενέργειες του πάπα Νικολάου, η αιρετική διδασκαλία του filioque και η αυθαίρετη εισαγωγή των ρωμαϊκών εθίμων στη Βουλγαρία. Τα έθιμα αυτά είχαν θεωρηθεί ήδη στη δεύτερη επιστολή του Φωτίου ως ανεκτά, μόνο εφόσον περιορίζονταν στα όρια της δικαιοδοσίας του παπικού θρόνου, αλλά ήσαν πλέον απαράδεκτα για την Εκκλησία της Ανατολής. Ο πάπας Νικόλαος καθαιρέθηκα για τις αντικανονικές του ενέργειες, ενώ η παρέμβασή του στη Βουλγαρία, η διδασκαλία του filioque και τα ρωμαϊκά έθιμα αποδοκιμάσθηκαν. Οι παπικοί απεσταλμένοι, οι οποίοι ανέμεναν στα σύνορα της αυτοκρατορίας για να μεταβούν στην Κωνσταντινούπολη και να επιδώσουν τα γράμματα του Νικολάου στους αποδέκτες τους, έλαβαν την άδεια μόνο υπό τον όρο ότι θα υπέγραφαν τα πρακτικά της συνόδου και αναγνώριζαν τον Φώτιο ως τον κανονικό πατριάρχη Κωνσταντινούπολης.

Η πολιτική του Νικολάου έβλαπτε το παπικό κύρος, η δε αποδοκιμασία της ήταν, κατά την ομολογία του Αναστασίου του Βιβλιοθηκάριου, γενική και σε αυτήν ακόμα τη Ρώμη.

Η επίθεση κατά των λατινικών εθίμων κάλυπτε όχι μόνο την αντικανονικότητα της επιβολής τους στην Βουλγαρία, αλλά και την αντίφασή τους προς την καθιερωμένη πατερική παράδοση και κανονική τάξη. Οι εθιμικές καινοτομίες κορυφώθηκαν με τη δογματική παρέκκλιση της προσθήκης του filioque στο κοινό Σύμβολο της Πίστης, η οποία δεν είχε γίνει μεν ακόμη δεκτή από τον παπικό θρόνο, αλλά είχε εισαχθεί στη Βουλγαρία από τους Φράγκους με την ανοχή και των λατίνων ιεραποστόλων.