Το σχίσμα των δυο Εκκλησιών - 3ο μέρος

Ο Ιγνάτιος αρνήθηκε να συναινέσει, οι δε αντίπαλοι του Βάρδα οργάνωσαν εν γνώσει της Θεοδώρας συνομωσία εναντίον του νεαρού βασιλιά Μιχαήλ Γ΄ (842 - 867). Η συνομωσία αποκαλύφθηκε και οι οργανωτές της αποκεφαλίστηκαν στον Ιππόδρομο. Ο πατριάρχης Ιγνάτιος θεωρήθηκε συνένοχος, επειδή είχε ενδιαφερθεί για κάποιον μοναχό Γήβωνα, ο οποίος παρουσίαζε τον εαυτό του ως γιο της βασίλισσας Θεοδώρας. Ο Ιγνάτιος κατηγορήθηκε ως ένοχος εσχάτης προδοσίας και εξορίστηκε στη νήσο Τερέβινθο, τον Ιούλιο του 858, αφού αναγκάσθηκε προηγουμένως σε παραίτηση από τον πατριαρχικό θρόνο, παρά την προσπάθεια του ιγνατιανού Νικήτα Παφλαγόνα να υποστηρίξει την άποψη ότι ο Ιγνάτιος δεν παραιτήθηκε (PG 105, 505 κ. εξ. ).

Μετά την παραίτηση του Ιγνατίου τέθηκε πλέον το ζήτημα για την εκλογή νέου πατριάρχη, αφού η επιθυμία των κρατούντων ήταν να εκλέξουν πατριάρχη οπωσδήποτε από την τάξη των Πολιτικών με την αυστηρή τήρηση της διαδικασίας. Πριν λυθεί το πρόβλημα του νέου πατριάρχη έπρεπε να αντιμετωπισθεί το ζήτημα των αρχιερέων, οι οποίοι είχαν καθαιρεθεί από τον Ιγνάτιο, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Γρηγόριος Ασβεστάς. Οι καθηρημένοι αποκαταστάθηκαν με συνοπτικές συνοδικές διαδικασίες και η σύνοδος, στην οποία συμμετείχαν φιλελεύθεροι και συντηρητικοί επίσκοποι αντιμετώπισε και το θέμα της εκλογής του πατριάρχη. Όμως, οι διαφωνίες των επισκόπων και ο υφιστάμενος κίνδυνος σχίσματος οδήγησαν στην απόφαση της εκλογής του νέου πατριάρχη από ανώτατους αξιωματούχους της αυτοκρατορίας, κάτι που είχε γίνει αρκετές φορές στο παρελθόν. Η σύνοδος πρότεινε ως πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως τον Φώτιο, ο οποίος είχε γεννηθεί το 820 από αριστοκρατική γενιά, ο πατέρας του Σέργιος ήταν αδελφός του πατριάρχης Ταρασίου (784 - 806), ενώ ο αδελφός της μητέρας του είχε συζευχθεί την αδελφή της αυτοκράτειρας Θεοδώρας. Η πλήρης αφιέρωσή του στα γράμματα μαρτυρείται από τους συγχρόνους και εξηγεί την εντυπωσιακή ευρύτητα της παιδείας του. Σφοδρός πολέμιός του ήταν ο ιγνατιανός Νικήτας Παφλαγών, ο οποίος εκφράσθηκε με χαρακτηριστικό θαυμασμό για το πρόσωπο και τη μόρφωσή του. Μάλιστα, τα εξαιρετικά αυτά προσόντα του Φωτίου επιτάχυναν την ανάδειξή του όχι μόνο στα υψηλά αξιώματα του Παλατιού, αλλά και στο επίλεκτο διδακτικό προσωπικό του πανεπιστημίου της Μαγναύρας. Η έφεσή του για τη μελέτη αποτυπώθηκε στο πολυκεντρικό έργο του  «Βιβλιοθήκη» ή «Μυριόβιβλος», διασώζοντας μια εντυπωσιακή εικόνα της διδασκαλίας του στο πανεπιστήμιο, η οποία κάλυπτε την κριτική παρουσίαση 28 σημαντικών έργων της κλασικής και πατερικής γραμματείας. Η εκλογή του στον πατριαρχικό θρόνο δεν του επέτρεψε την ολοκλήρωση του σημαντικού αυτού έργου, αλλά από την άλλη δεν ανέστειλε και τη συγγραφική του δραστηριότητα.

Ο ιερός Φώτιος, συμπαθούσε μεν τους Πολιτικούς, όμως δεν είχε αναμιχθεί ποτέ στις διαμάχες μεταξύ των Ζηλωτών και των Πολιτικών. Είχε αναδειχθεί υπέρμαχος της Ορθοδοξίας κατά τη δεύτερη περίοδο της εικονομαχίας και είχε αναθεματιστεί για τις εικονοφιλικές του διακηρύξεις. Ακολουθούσε ως υπόδειγμα τον ομολογητή πατέρα του, όμως, το γεγονός ότι στο πρόσωπό του συγκεντρωνόταν μια ευρεία θεολογική και εγκύκλια παιδεία, συγκέντρωσε τις ελπίδες τόσο των Ζηλωτών, όσο και των Πολιτικών, με σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας. Οι ιγνατιανοί επίσκοποι μπορούσαν να ελπίζουν, αφού ο Φώτιος ήταν συγγενής της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και είχε διορισθεί καθηγητής του Πανδιδακτηρίου από τον Θεόκτιστο, ο οποίος ήταν επίσης υποστηρικτής τους. Στην εκλογή του δεν αντέδρασε η Πολιτεία, αφού ο Καίσαρας Βάρδας ευνοούσε την εκλογή του Φωτίου, ο οποίος, όμως, αρνήθηκε να αναλάβει το μεγάλο βάρος της ευθύνης σε εξαιρετικά δυσχερείς στιγμές για την Εκκλησία. Παρ’ όλ’ αυτά, ο νεοεκλεγείς πατριάρχης πιέστηκε και τελικά δέχθηκε την ανάληψη των καθηκόντων του. Στη χειροτονία του συμμετείχε και ο αρχιεπίσκοπος Συρακουσών Γρηγόριος Ασβεστάς με άλλους δύο επισκόπους. Η τέλεση της ενθρόνισης του νέου πατριάρχη επισπεύθηκε λόγω των εορτών των Χριστουγέννων (858). Ο Φώτιος χειροτονήθηκε «αθρόον», δηλαδή μέσα σε λίγες ημέρες πέρασε και από τους τρεις βαθμούς της ιερωσύνης. Στη χειροτονία του ιερού Φωτίου συμμετείχαν και ιγνατιανοί επίσκοποι, οι οποίοι τον είχαν προτείνει. Από τους επισκόπους του Οικουμενικού Θρόνου μόνο πέντε επίσκοποι αντέδρασαν στη χειροτονία του, η δε ειρήνευση της Εκκλησίας φαινόταν να είχε επιτευχθεί στο πρόσωπό του. Παρά το γεγονός ότι οι Πολιτικοί και οι Ζηλωτές ιγνατιανοί συναντήθηκαν στην εκλογή του Φωτίου, δεν κατάφεραν να συμφιλιωθούν μεταξύ τους, κι αυτό εξαιτίας του γεγονότος ότι οι Πολιτικοί υποστηρίζονταν πλέον από τον πανίσχυρο καίσαρα Βάρδα, κάτι το οποίο δυσαρεστούσε τους ιγνατιανούς.

Ο Φώτιος με συνοδικά γράμματα ανακοίνωσε τα καθιερωμένα της εκλογής του στους πατριάρχες της Ανατολής και τόνισε την αποκατάσταση της ειρήνης στην Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης. Πριν προλάβει όμως να την παγιώσει, επήλθε ρήξη μεταξύ των ακραίων Πολιτικών και των ιγνατιανών. Ο Βάρδας επωφελούμενος τα γεγονότα εκδικήθηκε τους αντιπαθείς σε αυτόν ιγνατιανούς. Ο πατριάρχης Φώτιος διαμαρτυρήθηκε εγγράφως στον Βάρδα και επέρριψε ευθύνες την Πολιτεία, μεσολαβώντας ταυτόχρονα και για κάποιος από τους διωκόμενους. Οι ιγνατιανοί συσπειρώθηκαν και πάλι, συγκεντρώθηκαν στο ναό της Αγίας Ειρήνης, αφόρισαν τον Φώτιο και ανακήρυξαν πατριάρχη τον Ιγνάτιο, κηρύσσοντάς τον μάλιστα και αθώο από όλες τις εναντίον του κατηγορίες. Ο Φώτιος κάλεσε σύνοδο στο ναό των Αγίων Αποστόλων για την αντιμετώπιση του νέου αυτού ζητήματος. Η σύνοδος καταδίκασε ως αντικανονικές τις ενέργειες των ιγνατιανών και τόνισε το γεγονός ότι ο Ιγνάτιος από τη στιγμή που παραιτήθηκε από τον θρόνο δεν ήταν πια πατριάρχης. Αν, μάλιστα, διεκδικούσε την επιστροφή του στον θρόνο, τότε θα υφίστατο αυτομάτως την ποινή της καθαιρέσεως και του αφορισμού. Παρά τις επίπονες παραινέσεις του Φωτίου για φιλάνθρωπη μετριοπάθεια, ο φανατισμός των ιγνατιανών αύξανε, με αποτέλεσμα να αυξάνουν και οι διώξεις αυτών. Ο Ιγνάτιος βρισκόταν πλέον εξόριστος στη Μυτιλήνη, ο ιερός Φώτιος προέβη σε καθαίρεση των μη κοινωνούντων με αυτόν ιγνατιανών επισκόπους και στους θρόνους χειροτόνησε άλλους ομόφρονες. Ο αριθμός των ιγνατιανών δεν υπερέβαινε τους είκοσι επισκόπους, και ο πυρήνας τους προερχόταν, κυρίως, από τους Στουδίτες μοναχούς.