20 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου για Παιδιά και Νέους

            Στις 20 Μαρτίου κάθε έτους, από το 1965, γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου για Παιδιά και Νέους, η οποία διαφοροποιείται από την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου (27 Μαρτίου), μέρα κατά την οποία εορτάζει ο χώρος του Θεάτρου γενικότερα. Όμως, στις 20 Μαρτίου γιορτάζει ειδικά το παιδικό θέατρο και το θέατρο για νέους, και σε αυτόν τον εορτασμό θα κάνουμε αναφορά εμείς. Ξεκινώντας, αμέσως, το δικό μας αφιέρωμα, πρέπει να αναφέρουμε ότι αυτή την ημέρα γιορτάζει ο δυναμικός συνδυασμός του θεάτρου με το παιδί. Γιορτάζει ο μικρός θεατής, ο οποίος πάει στο θέατρο, παρακολουθεί μια παράσταση και φεύγει μαγεμένος. Τι είναι όμως για τον μικρό θεατή μας το θέατρο; Πως το φαντάζεται το ίδιο το παιδί αυτό το χώρο; Ποια είναι τα έργα εκείνα, παιδικά κατά προτίμηση, τα οποία μπορούν να διασκευαστούν για παιδικό θέατρο; Και, τελικά, το θέατρο από ποια ηλικία και μετά αποτελεί καλή και ποιοτική διασκέδαση για τους μικρούς μας φίλους;

Επειδή οι ερωτήσεις είναι πολλές κι οι απαντήσεις ακόμα πιο πολύπλοκες και πολυεπίπεδες ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Αρχικά, θα πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι όταν ξεκίνησε το θέατρο ως διασκέδαση, προπάντων, δεν είχε καμιά απολύτως σχέση με τον σύγχρονο μικρό θεατή. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα τέτοιου είδους παραστάσεις επιτρεπόταν να παρακολουθούν μόνο οι άνδρες, καθώς αποκλείονταν οι γυναίκες πόσο, μάλλον, τα παιδιά. Μάλιστα, άνδρες ηθοποιοί έπαιζαν και τους γυναικείους ρόλους. Αντιλαμβανόμαστε με αυ΄τον τον τρόπο πόσος κλειστός ήταν ο χώρος του θεάτρου, τόσο από την πλευρά του θεατή, όσο και από την πλευρά του συμμετέχοντα σε ένα θεατρικό δρώμενο.

Με την πάροδο του χρόνου, στο χώρο του θεάτρου τόσο πάνω στο σανίδι όσο και κάτω στο χώρο των θεατών επιτράπηκε η είσοδος των γυναικών και μόνο κατά τα τέλη του 20^ου αιώνα μπορούμε να πούμε ότι ξεκίνησε δειλά - δειλά να πηγαίνουν θέατρο παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας και σχεδόν την τελευταία 15ετία μπήκαν δυναμικά στο χώρο παιδιά του δημοτικού αλλά και μικρότερα του νηπιαγωγείου και του προνήπιου με θεαματικά αποτελέσματα και για τα παιδιά αλλά και για τους συντελεστές των παιδικών θεατρικών παραστάσεων. Το αποτέλεσμα ήταν να γεννηθεί ένα νέο είδος θεάτρου, το λεγόμενο παιδικό θέατρο.

Σε ένα παιδικό θεατρικό έργο θα συναντήσουμε τους παιδικούς ήρωες, τον καλό και τον κακό, θα συμμετάσχουμε στις περιπέτειες του ήρωα, με το δικό μας μοναδικό τρόπο, γιατί είμαστε κι εμείς παιδιά, μην το ξεχνάτε, και τέλος θα χαρούμε που ο καλός μας ήρωας νίκησε τον κακό και ο κακός δεν πρόκειται να εμφανιστεί ποτέ πια μπροστά μας. Αν το θέατρο για μεγάλους, αν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε έτσι για να το ξεχωρίζουμε από το παιδικό θέατρο, έχει απαιτητικούς θεατές, οι θεατές του παιδικού θεάτρου είναι δύο φορές πιο απαιτητικοί, διότι τα μικρά παιδιά είναι δύσκολο κοινό και καθότι συνοδεύονται πάντα από κάποιον ενήλικα, τότε έχουμε μπροστά μας ένα ακόμα πιο απαιτητικό κοινό. Ο μεγάλος όταν θα πάει να δει ένα θεατρικό έργο το οποίο μπορεί και να μην του αρέσει θα περιοριστεί σε μια κακή κριτική και απλώς την επόμενη φορά θα είναι πιο προσεκτικός στις επιλογές του. Όταν, όμως, ένα παιδάκι, πάει σε ένα παιδικό θέατρο και δεν ευχαριστηθεί πολύ δύσκολα θα ξαναπάει να δει άλλη παιδική παράσταση, ακόμα κι αν του τάξουμε όλο τον ουρανό με τα άστρα, το καλύτερο τρανσφόρμερ ή το πιο σούπερ τάμπλετ. Κι αυτό γιατί τα παιδιά δεν ξεχνούν και γιατί είναι πολύ αυστηροί κριτές. Δεν ξεχνούν το καλό παιδικό θέατρο, και αν περάσουν την πρώτη φορά καλά θα ξαναπάνε. Από την άλλη, όμως,  δεν ξεχνούν και το κακό παιδικό θέατρο και σε αυτή την περίπτωση δύσκολα θα ξαναπάνε, κι αν κάποια στιγμή αποφασίσουν να ξαναπάνε τότε θα είναι ενήλικες πια. Το παιδικό θέατρο, λοιπόν, είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση με ποικίλες παιδαγωγικές κι άλλες προεκτάσεις και δεν πρέπει να το εκλαμβάνουμε αψήφιστα.

Κρίνεται, έτσι, απαραίτητο να γίνει μια συνοπτική ιστορική αναφορά στο ελληνικό παιδικό θέατρο, προκειμένου να αντιληφθούμε καλύτερα ότι η εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης, η οποία έβαλε στο κέντρο της το παιδί, ώθησε αρκετά και το θέατρο, με αποτέλεσμα να ξεπηδήσει από μέσα του αυτό που λέμε σήμερα παιδικό θέατρο. Πηγαίνοντας, λοιπόν, λίγο πίσω, εκεί κοντά στα τέλη του 19^ου αιώνα και τις αρχές του 20^ου, βρίσκουμε μια αρχική φάση αυτού που λέμε παιδικό θέατρο. Σε αυτό το πρώιμο παιδικό θέατρο έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτοι θεατρικοί διάλογοι για παιδιά, που γράφθηκαν από τον Δημήτρη Καμπούρογλου. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθούμε και στη σημαντική συμβολή του Γρηγόριου Ξενόπουλου, ο οποίος, ήδη, από το 1896 παρέδωσε τον πρώτο τόμο του καταπληκτικού έργου του «Παιδικόν Θέατρον», το οποίο συμπληρώνεται από δύο ακόμα τόμους, το 1926. Στο θαυμαστό αυτό έργο, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, άνθρωπος μεγάλης οξυδέρκειας και διορατικότητας, κάνει λόγο για την αναγκαιότητα να γνωριστούν το παιδί και το θέατρο. Μια αναγκαιότητα η οποία θα βρει έρεισμα στην αναγκαιότητα της ανάπτυξης και της εξέλιξης της παιδαγωγικής επιστήμης και της εκπαιδευτικής θεωρίας και πράξης. Ο Ξενόπουλος, πολύ μπροστά για την εποχή του, παρακινεί και άλλους γνωστούς θεατρικούς δημιουργούς να στραφούν προς αυτό το πολύ πιο απαιτητικό είδος θεάτρου, το θέατρο για παιδιά, το οποίο, ουσιαστικά, γεννιέται στην περίοδο του Μεσοπολέμου, μια ομολογουμένως πολύ δύσκολη περίοδο για την Ελλάδα γενικότερα. Σε ένα παιδικό θέατρο, όμως, εκτός από το παιδί θεατής υπάρχει και το παιδί πρωταγωνιστής. Έτσι, στα παιδικά θεατρικά της πρώτης περιόδου το παιδί – πρωταγωνιστής έφερε τα χαρακτηριστικά της μεσοαστικής ή μεγλοαστικής οικογένειας της εποχής. Τα παιδιά λοιπόν εκείνης της κοινωνικής τάξης ήταν ενθουσιώδη, ανυπόμονα, γεμάτα όρεξη για τη ζωή. Αντίστοιχα, οι πρωταγωνιστές των έργων είχαν έναν καθημερινό στόχο, ο οποίους τούς παρακινούσε προκειμένου να τον ικανοποιήσουν μέσα από καλές πράξεις.

Όμως, ο Μεσόπολεμος, κατά ένα περίεργο τρόπο, αποτελεί την πιο δημιουργική φάση του παιδικού θεάτρου, καθώς γράφονται παιδικά θεατρικά κείμενα τα οποία θα αποκτήσουν κα σκηνική παρουσία, έξω από το χώρο των σχολικών εορτών. Αυτή ήταν και η μεγάλη καινοτομία του παιδικού θεάτρου της εποχής εκείνης. Το παιδικό θέατρο ξέφυγε από τα όρια του σχολείου, αναδεικνύοντας τις πρώτες παιδικές σκηνές, όπως ήταν της παιδαγωγού Ευφροσύνης Λόντου – Δημητρακοπούλου και της Αντιγόνης Μεταξά, δημιουργώντας τους πρώτους παιδικούς θιάσους. Μεγάλη μορφή της εποχής αυτής αποτελεί και ο Βασίλης Ρώτας. Οι πρωταγωνιστές – παιδιά του μεσοπολέμου δεν είναι μόνο το παιδί της ανερχόμενης αστικής τάξης, αλλά και το παιδί της φτωχής πλην όμως τίμιας ελληνικής οικογένειας. Κατά τη διάρκεια των δύο αυτών περιόδων, εξαιτίας και των ευρύτερων δυσκολιών της Ελλάδας, η υπεράσπιση της πατρίδας αποτελεί το ύψιστο ιδανικό σε συνδυασμό με τη θρησκευτική πίστη. Οι μικροί πρωταγωνιστές συγκεντρώνουν τα χαρακτηριστικά του καλού ή του κακού παιδιού.

Η δεύτερη περίοδος, αν μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε έτσι, χρονολογείται με την έναρξη της γερμανικής κατοχής και φτάνει μέχρι τη δεκαετία του 1960. Την πρώτη δεκαετία της περιόδου αυτής το μεγαλύτερο ποσοστό των έργων είναι γραμμένο από εκπαιδευτικούς, με αποτέλεσμα το παιδικό θέατρο να διαβεί για άλλη μια φορά τις πόρτες του σχολείου. Τα χαρακτηριστικά των σχολικών αυτών θεατρικών είναι ότι στερούνται ύφους, χαρακτήρα και φυσιογνωμίας, χαρακτηριστικά, τα οποία όμως, θα μπουν δυναμικά στο θέατρο κατά την τρίτη περίοδο ανάπτυξης του είδους. Η περίοδος αυτή ξεκινάει με τη δεκαετία του 1970 και φτάνει μέχρι το τέλος του 20^ου αιώνα και θεωρείται η φάση ακμής και ωριμότητας του ελληνικού παιδικού θεάτρου. Έτος ορόσημο αποτελεί το 1972 όπου η Ξένια Καλογεροπούλου ιδρύει τη Μικρή Σκηνή, η οποία στις μέρες μας εξακολουθεί να λειτουργεί υπό τον τίτλο Μικρή Πόρτα και τα δεδομένα μπαίνουν σε άλλη βάση, τελείως διαφορετική. Η επιλογή των έργων, η σκηνική προσέγγισή τους, η δραματουργική επεξεργασία τους δίνει μια νέα πνοή στο ελληνικό παιδικό θέατρο. Αυτή την περίοδο γράφουν παιδικά θεατρικά έργα και μεγάλοι λογοτέχνες όπως είναι η Ιωάννα Μπουκουβάλα – Αναγνώστου και ο Στέλιος Σπεράντζας.

Στην τέταρτη περίοδο, το θέατρο βγαίνει από τα όρια της σχολικής γιορτής και ανοίγει τα φτερά του προς όλα τα παιδιά που αγαπούν ένα καλό βιβλίο, μια ποιοτική διασκέδαση, κάτι διαφορετικό από τα συνηθισμένα παιδικά παιχνίδια, καθώς το θέατρο και, κυρίως, το παιδικό θέατρο δεν αποτελεί μόνο μέσο ψυχαγωγίας, αλλά έχει και παιδευτικό και παιδαγωγικό ρόλο. Ο μικρός πρωταγωνιστής της περιόδου αυτής μπορεί να είναι παιδί διαφόρων ηλικιών (παιδί, έφηβος, νέος), αλλά και ενήλικας, μεσήλικας ή και ηλικιωμένος. Εκτός όμως από ανθρώπους, πρωταγωνιστής μπορεί να είναι και κάποιο ζώο, όπως είναι ένας σκύλος, ένας κόκορας, ένα μυρμήγκι, ή κάποιο σκιάχτρο, χιονάνθρωπος, νάνος. Κι αυτοί οι πρωταγωνιστές διαθέτουν όλα τα θετικά χαρακτηριστικά και γνωρίσματα, ενεργοποιούν όλες τους τις δυνάμεις υπέρ ενός κοινού καλού, δείχνουν εφευρετικότητα, δυναμισμό, επιμονή και υπομονή.

Το παράδοξο του παιδικού θεάτρου ήταν ότι στην μεταπολεμική κυρίως περίοδο, μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολη για την Ελλάδα και για όλους τους Έλληνες της εποχής, απαντάται μια έκρηξη της παιδικής δραματουργίας, αποτέλεσμα πληθώρα παιδικών θεαμάτων, όπως είναι οι κωμωδίες, οι σκηνές, τα σκετς, οι φάρσες, οι οπερέτες, τα μουσικά παιχνίδια παραμυθοδράματα, ονειροδράματα, αρχαία τραγωδία. Κατά την τέταρτη περίοδο, όμως, το παιδικό θέατρο ανανεώνεται με μοναδικό τρόπο. Κύριο συστατικό του η δράση, η ζωντανή δράση, η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ πλατείας και σκηνής, δίνουν άλλη πνοή στα παιδικά θεατρικά έργα.

Μαζί με την εξέλιξη του παιδιού εξελίσσεται και το παιδικό θέατρο. Στις απαρχές του παιδικού θεάτρου αυτό μιμείτο το θέατρο των ενηλίκων, όπως έκαναν και τα παιδιά, ακόμα και στα παιχνίδια τους, τα οποία μιμούνταν κινήσεις και πράξεις των μεγάλων. Με την πάροδο του χρόνου και χάριν της παιδοκεντρικής στροφής της εκπαίδευσης και όλης της παιδαγωγικής επιστήμης, το παιδί θεωρήθηκε πολύ σωστά, αυτόνομη προσωπικότητα, αποκτώντας έτσι το δικό του μερίδιο στα θεατρικά δρώμενα, αποκτώντας το δικό του είδος θεάτρου. Σήμερα, το παιδικό θέατρο εξακολουθεί να προσελκύει τους μικρούς μας φίλους, εισάγοντάς τους σε έναν τελείως διαφορετικό κόσμο, ο οποίος δεν είναι εξωπραγματικός, δεν είναι φανταστικός, δεν είναι πραγματικός, δεν είναι ο κόσμος των μεγάλων, στον οποία μάταια προσπαθούν να ταιριάξουν. Το παιδικό θέατρο είναι απλά ο κόσμος ο δικός τους!

Είναι, λοιπόν, επιβεβλημένο τα παιδιά από την προνηπιακή, ήδη, ηλικία, να επισκέπτονται παιδικά θέατρα, καθώς μέσα στο θέατρο το παιδί της ηλικίας αυτής, αλλά και κάθε ηλικίας, ενεργοποιείται, απελευθερώνεται, ευαισθητοποιείται, καλλιεργεί ψυχοκινητικές εκφράσεις, δραστηριοποιείται αισθησιοκινητικά. Μην φοβάστε τα παιδάκια σας και ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για την πρώτη σας επίσκεψη σε κάποιο παιδικό θέατρο, γιατί πολύ απλά μέσα από το θέατρο τα παιδιά μας μαθαίνουν να καλλιεργούν τη φαντασία τους, κινητοποιούν το πνεύμα και αφυπνίζουν την ψυχή τους. Μέσα από την παρακολούθηση μιας παιδικής θεατρικής παράστασης, και γυρνώντας στο σπίτι θα διαπιστώσετε ότι ο μικρός σας σίφουνας θα αναπαραστήσει με το δικό του μοναδικό τρόπο ό,τι είδε, άκουσε, αισθάνθηκε, ό,τι του άρεσε ή και δεν του άρεσε. Μέσα από το δικό του παιχνίδι ρόλων, το δικό του θεατρικό παιχνίδι, θα εκφράσει με το δικό του απολύτως υποκειμενικό και μοναδικό τρόπο καταστάσεις και ρόλους, έτσι ακριβώς όπως το ίδιο τα έχει πλάσει στο δικό του μυαλουδάκι. Μέσα από το δικό του θεατρικό παιχνίδι το παιδί θα δώσει την δική του προσέγγιση για τον κόσμο και θα αποσαφηνίσει με το δικό του τρόπο την κοινωνία, το σχολείο, το κοινωνικό του περίγυρο. Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι είτε μόνο του στο σπίτι, είτε παρέα με άλλα παιδάκια της ηλικίας του αυθόρμητα, στο πλαίσιο του δικού τους θεατρικού παιχνιδιού θα μας αποκαλύψουν τη δική τους κοσμοθεωρία. Το μόνο που πρέπει να κάνουμε εμείς είναι να τα αφουγκραστούμε και να μάθουμε να χειροκροτούμε τις δικές τους θεατρικές προσπάθειες, ώστε να μην φοβούνται ποτέ και για τίποτα στον κόσμο να εκφράζουν τη δική τους άποψη, όποια κι αν είναι αυτή.

Σήμερα, λοιπόν, ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΘΕΑΤΡΟΥ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ, ας αφήσουμε τις όποιες δουλειές έχουμε που κατατρώγουν τη ζωή μας χωρίς σοβαρό αντίκρισμα, κι ας χαρούμε τους δικούς μας μικρούς πρωταγωνιστές στο δικό τους παιδικό θέατρο χαρίζοντάς τους το πιο θερμό μας χειροκρότημα μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν και δίνουν μια και μόνη παράσταση για εμάς καθημερινά! Να περάσετε καλά και μην ξεχνάτε το Σαββατοκύριακο που έρχεται να επισκεφτείτε μαζί με τα παιδάκια σας ένα παιδικό θεατράκι για να γιορτάσετε ανάλογα την ημέρα αυτή! Καλά να περνάτε όλοι σας!