21 ΜΑΡΤΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ ...

...για μικρά παιδιά !!! 

               Από το 1999 και μετά καθιερώθηκε από τον Διεθνή Οργανισμό UNESCO η 21^η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, προκειμένου να διαδοθεί η ποίηση μέσω των προσπαθειών διαφόρων εκδοτών να προχωρούν στην έκδοση ποιημάτων νέων ποιητών, στην αναβίωση της προφορικής παράδοσης μέσα από την ανάγνωση ποιημάτων ενώπιον κοινού, στην αποκατάσταση της σχέσης της ποίησης με άλλες μορφές τέχνης. Η τέχνη της ποίησης είναι πολυδιάστατη και μοναδική, εμπεριέχει μέσα της στοιχεία αντιθετικά, όπως άλλωστε και τα συναισθήματα που δημιουργεί. Γι’ αυτό η ποίηση είτε θα αποκτήσεις φανατικούς φίλους, είτε ορκισμένους εχθρούς.

            Εμείς, σήμερα στους Παραμυθούληδες, θα επικεντρωθούμε με έρεισμα της Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, στην Ποίηση για μικρά παιδιά, γιορτάζοντας με τον δικό μας τρόπο, την 21^η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης για Παιδιά. Και μην σας φαίνεται περίεργο, ότι στα παιδιά αρέσει η ποίηση. Αυτό είναι κάτι πολύ φυσικό. Αρκεί να παρατηρήσετε γύρω σας τα διάφορα παιδάκια που παίζουν και θα δείτε, ότι αυτά τα μικρά πλασματάκια έχουν πολύ καλύτερη σχέση με την ποίηση απ’ ότι εμείς οι ενήλικες. Για την ακρίβεια, τα παιδιά μεταξύ 3-6 ετών είναι φανατικά της ποίησης, κι ας μην το καταλαβαίνουμε εμείς αυτό. Μάλιστα, το μυαλό των παιδιών είναι πιο ανοικτό, πιο ευρύ, πιο ώριμο να δεχτεί την ποίηση της ηλικίας τους, γιατί πολύ απλά όπως υπάρχει η παιδική λογοτεχνία, υπάρχει και η παιδική ποίηση. Και δεν νομίζω να σας λέω κάτι καινούργιο κι ούτε πάω και πολύ μακριά. Όσοι από εσάς έχετε παιδάκια στον παιδικό σταθμό, ή στο προνήπιο ή στο νηπιαγωγείο, δεν είναι λίγες οι φορές που θα ακούσετε το παιδί σας να απαγγέλει κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού του, κάποιο ποιηματάκι που του έμαθε η δασκάλα του. Φυσικά, δεν μιλάω ούτε για Ελύτη, ούτε για Καβάφη, ούτε για Σεφέρη. Μιλάω για τα σύμφωνα με την κάθε ηλικία του κάθε παιδιού ποιήματα, τα οποία υπάρχουν καταγεγραμμένα σε καταπληκτικές ανθολογίες. Να σας δώσω ένα δείγμα, κάποια ποιηματάκια που έμαθε η δασκάλα στην κόρη μου, η οποία είναι στο προνήπιο και δεν σταματάει να τα επαναλαμβάνει συνέχεια, και να θυμάται, παρακαλώ και όλα τα προηγούμενα, χωρίς να μπερδεύεται καθόλου:

«Άλφα, βήτα, γάμα, δέλτα,

Ποντικός με την τρομπέρα,

Έσκυψε να πάρει πέτρα

Να χτυπήσει την Αννέτα»

«Από πού είσαι ποταμάκι,

Από εκείνο το βουνό,

Πως τον ΄λεγαν τον παππού σου;

Σύννεφο στον ουρανό!»

«Λαίμαργο που’ ναι το μπαλόνι,

Τρώει αέρα και φουσκώνει,

Αχ! Δεν λέει να χορτάσει

Λίγο ακόμα και θα σκάσει»

«Τρέχω, τρέχω ποιος με φτάνει,

Τρέχα Νίκο, τρέχα Γιάννη

ΑΧ, νομίζω πως πετώ

Ζήτο το κυνηγητό»

«Θέλω το χιόνι παγωτό,

Τον ήλιο θέλω μέλι

Θέλω σιρόπι θάλασσα

Και τα βουνά παστέλι»

Όταν, λοιπόν, αναφερόμαστε στην ποίηση για τα μικρά παιδιά, κάνουμε λόγο για ποιηματάκια ευκολομνημόνευτα, λυρικότατα, με μουσικότητα στα ακούσματα των παιδιών και με συμπυκνωμένο νόημα. Τέτοιου είδους ποίηση είναι τα γνωστά σε όλους μας νανουρίσματα και ταχταρίσματα, τα οποία πέρασαν από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά προφορικά και τα οποία έχουν διασωθεί σε ανθολογίες. Δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιοι από εμάς έχουμε νανουρίσει και ταχταρίσει τα παιδιά μας, με γνωστά νανουρίσματα ή και με νανουρίσματα δικής μας έμπνευσης. Κι αυτά τα νανουρίσματα αποτελούν μέρος της παιδικής ποίησης.

Ίσως αναρωτηθεί κάποιος, ποιο μπορεί να είναι το όφελος για το παιδί να ακούσει ένα νανούρισμα; Θα του απαντήσω πάρα πολύ μεγάλο, τόσο μεγάλο όσο δεν μπορεί να το φανταστεί κανείς μας. Και γίνομαι πιο σαφής. Όλα τα μικρά παιδιά ακούγοντας αυτά τα νανουρίσματα ηρεμούν, ησυχάζουν και τις περισσότερες φορές κοιμούνται τον πιο γλυκό ύπνο τους. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι πολύ απλά η μουσικότητα, ο ποιητικός ρυθμός, η ομοιοκαταληξία του στίχου, η λυρικότητα ηρεμούν το πνεύμα και την ψυχή του μικρού παιδιού. Οι ήρεμες εικόνες που ξεπηδούν από αυτά τα παιδικά ποιήματα, η εναλλαγή των μέτρων, οι συνδυασμοί των λέξεων, η συχνή χρήση των ρημάτων, οδηγούν τους μικρούς ακροατές στην πανδαισία των ονείρων τους. Τους οδηγούν σε έναν ήρεμο ύπνο, χωρίς άσχημα όνειρα, με αποτέλεσμα να κοιμούνται και να ξεκουράζονται πραγματικά. Επίσης, το γεγονός ότι σε αυτή τη διαδικασία συμμετέχει και ο ίδιος ο γονιός προσφέρει στο παιδί θαλπωρή, αίσθημα σιγουριάς και αυτοπεποίθησης, πολύ σημαντικά στοιχεία για να κτιστεί ένας αυριανός ενήλικας.

Το παιδάκι του παιδικού σταθμού μέχρι την ηλικία του προνήπιου (δηλαδή από τα 2,5 με 3 έως τα 5 με 5,5 χρόνια του) αρέσκεται σε τέτοιους είδους ακούσματα και αντιδρά με πολύ θετικό τρόπο, δεδομένου ότι αυτά τα μικρά ποιηματάκια ασκούν τη μνήμη καθώς τα παιδάκια αυτής της ηλικίας δεν γνωρίζουν να διαβάζουν με αποτέλεσμα να τα διατηρούν όλα μέσα στο μυαλουδάκι τους αγόγγυστα – αυτό είναι το πιο σημαντικό, ότι δεν αγχώνονται τα παιδιά αυτής της ηλικίας να μάθουν αυτά τα ποιήματα, απλώς θα μαθαίνουν και τα ανασύρουν από τη μνήμη τους, όποτε εκείνα επιθυμούν - ασκούν τις γλωσσικές τους ικανότητες, μαθαίνοντας τα λένε τα γράμματα ολοένα και πιο καθαρά (ειδικότερα γράμματα όπως είναι το ρ, ή τα δίψηφα σύμφωνα) κυρίως μέσα από τη συχνή επανάληψη αυτών, που και πάλι γίνεται αγόγγυστα, μεταμορφώνουν τα ίδια τα παιδιά από μόνα τους κατά τη διάρκεια του δικού τους παιχνιδιού στο σπίτι σε μικρά σκετσάκια, τα φωνάζουν και κουνούν τα χεράκια τους κάθε φορά που λένε κάποιο ποιηματάκι απέξω. Όλες αυτές οι ταυτόχρονες πράξεις κατά τη διάρκεια μιας και μόνης απαγγελίας από ένα τετράχρονο συμβάλλουν ποικιλοτρόπως στην ψυχοσύνθεση αυτού του παιδιού, κι ας μη το καταλαβαίνουμε εμείς οι μεγάλοι, που υποτίθεται τα ξέρουμε όλα. Το παιδάκι που απαγγέλει ένα ποίημα παίζοντας εκείνη ακριβώς τη στιγμή – ακόμα κι αν το ίδιο το κάνει ασυναίσθητα, ή επειδή ήρθε στο κέφι να το κάνει – εξασκεί τη μνήμη, την όρασή του, τις κινήσεις χεριών και ποδιών, την ακοή του, διότι αν δεν πει κάτι σωστά θα το πει και θα το ξαναπεί και θα το ξαναπεί, ώσπου να νιώσει το ίδιο ευχαριστημένο. Για προσπαθήστε να πείσετε ένα παιδί της πέμπτης δημοτικού να κάνει επανάληψη το λεξιλόγιο στα αγγλικά γιατί γράφει διαγώνισμα, κι αν δεν ξεκινήσει ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, είστε από τους τυχερούς.

Ο έντεχνος λόγος, λοιπόν, η ποίηση, είναι μια μοναδική τέχνη, όπως και ο πεζός λόγος των μυθιστορημάτων, των διηγημάτων και όλων των κατηγοριών της λογοτεχνίας, ο οποίος έχει τη δική του ομορφιά. Μάλιστα, στην ηλικία για την οποία κάνουμε εμείς λόγο η παιδική ποίηση έχει μόνο ομορφιά, καθώς τα ποιήματα αυτά δεν είναι δύσκολο να γίνουν κατανοητά, και δεν έχουν μαύρες και καταθλιπτικές σκέψεις, όπως είναι επί τω πλείστων η ποίηση των ενηλίκων (όχι ότι κι αυτή δεν έχει τη δική της ομορφιά, απλά είναι αρκετά πιο απαιτητική, με ό,τι κι αν αυτό συνεπάγεται). Γι’ αυτό, άλλωστε, συναρπάζει και τα παιδιά, τα οποία μερικές φορές μάλιστα είναι τόσο ευχαριστημένα από τέτοιου είδους ακούσματα που ξεκινούν και τα ίδια να δημιουργούν στιχάκια τα οποία κάνουν ομοιοκαταληξία, χωρίς να την έχουν καν διδαχθεί.

Συνεπώς, δεν πρέπει να φοβόμαστε να φέρουμε σε επαφή τα μικρά παιδιά με την ποίηση, όπως δεν πρέπει να φοβόμαστε να τα φέρνουμε σε επαφή με τη λογοτεχνία αλλά και τις άλλες τέχνες γενικότερα, όπως είναι η ζωγραφική, η γλυπτική, ο χορός, η κλασική μουσική, καθώς η απαγγελία ποιημάτων, η αμεσότητα και η ζεστή ατμόσφαιρα που δημιουργείται είτε στην τάξη ή και στο σπίτι ακόμα μέσω της ενασχόλησής μας με την ποίηση, η χαλαρότητα που προσφέρει ο ποιητικός ρυθμός, η μουσικότητα και η ρίμα, καθιστούν την παιδική ποίηση το καλύτερο μέσο διαπαιδαγώγησης των μικρών παιδιών. Και μάλιστα θα πρέπει ακόμα και στους παιδικούς σταθμούς και στο νηπιαγωγείο τα παιδιά να έρχονται σε επαφή με παιδικά ποιηματάκια, δεδομένου ότι τα οφέλη είναι τεράστια, ιδίως, για τα ίδια τα παιδιά!

Πώς μπορούν, όμως, να γίνουν όλα αυτά πραγματικότητα, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον των τετράχρονων αλλά και πιο μικρών φίλων μας. Με πολλούς και πολύ απλούς τρόπους και, κυρίως, ανέξοδους, για όλους μας, είτε είμαστε γονείς είτε είμαστε νηπιαγωγοί. Την απαγγελία ενός παιδικού ποιήματος μπορεί να ακολουθήσει πληθώρα δραστηριοτήτων, όπως ζωγραφική, το παίξιμο κάποιου σκετς βασισμένο πάνω στο ποιηματάκι, η οπτικοποίηση του παιδικού ποιήματος προκειμένου τα μικρά παιδάκια κάνοντας κάποιες κινησούλες βασισμένες πάνω στα λόγια του ποιήματος να μπορούν να ανακαλέσουν στη μνήμη τους το ίδιο το ποίημα. Επίσης, μετά την απαγγελία κάποιου ποιήματος μπορεί να ακολουθήσει η παρακολούθηση κάποιου σχετικού βίντεο. Μπορούμε να παίξουμε λεκτικά παιχνίδια σε συνδυασμό με άλλα παιχνίδια, π.χ. κάθε παιδάκι να είναι και μια λέξη του ποιήματος και κάθε φορά που την απαγγέλει η δασκάλα εκείνο να κάνει ένα βηματάκι μπροστά. Μετά τα παιδάκια – λέξεις του ποιήματος μπορούν να μπερδευτούν και η δασκάλα να αποκρυπτογραφήσει το καινούργιο ποιηματάκι που θα έχει δημιουργηθεί. Επίσης, τα παιδιά μπορούν να φτιάξουν κάποια κατασκευή εμπνεόμενα από κάποιο παιδικό ποίημα. Ακόμα, η δασκάλα θα μπορούσε να μετατρέψει το ποίημα σε μια μικρή ιστορία και μετά πάλι σε ποίημα.

Γενικότερα, εμείς οι μεγάλοι, είτε από τη θέση του παιδαγωγού – νηπιαγωγού είτε από τη θέση του γονιού δεν πρέπει να φοβόμαστε την επαφή των μικρών παιδιών με τα ποιήματα. Αντιθέτως, θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι τα ποιήματα ασκούν μεγαλύτερη μαγεία στα παιδιά από ότι τα ίδια τα παραμύθια, η οποία βασίζεται σε αυτόν τον μοναδικό συνδυασμό που κάνει τις λέξεις να βγαίνουν από το στόμα μας χορεύοντας ρυθμικά και να πηγαίνουν στα αυτιά μας κάνοντας τη ζωή μας πιο όμορφη και χρωματιστή!